فرهنگ وهنر ایرانی

iranart2005 — Wed, 25 Mar 2009 06:27:10 GMT

آغاز زندگانی

شادی و شادمانيست

نوروزتان خجسته

بهار آمد گلا روزت خجسته

کهن آيين نوروزت خجسته

بهـــارِ نازنيـن از ره رسيــده

زمستـان خيمه از هـر کوچه چيـده

بنفشـه، رازقی، نسـرين و سـوسن

عـروس دشت را ُپـر کرده دامـن

سپيـد و سرخ و زرد و سبـزِ ارزن

نگيـنِ دشت و هامون، کوی و برزن

برگرفته از تارنگار شاهنامه و ایران

خسرو شکیبایی حاودانه مرد تئاتر و سینمای ایران درگزشت

iranart2005 — Fri, 18 Jul 2008 13:15:18 GMT

درگزشت جاودانه مرد تئاتر و سینمای ایران خسرو شکیبایی

هنوز باورم نمیشه که خسرو شکیبایی این مرد رویایی عاشق و بازیگر با احساس تئاتر سینمای ایران درگزشته باشه و به خوبی میدونم که درگزشت شکیبایی این مرد تاثیر گزار در این شرایط نابسامان سینمای ایران (به قوال استاد مشایخی سینمای عروسکها) ضایعه بزرگی هست و مدتها طول خواهد کشید که بسیاری از هنر دوستان ایران با این مسئله کنار بیان

خسرو شکیبایی روهمه دوستش داشتند چون که هنر در تمام وجودش جریان داشت و با تمام وجود شخصیتهای بازی که به او میدادند را درک میکرد و سپس آن را به معرض نمایش میگزاشت و مهمتر از همه اینها شکیبایی عاشق بود عاشق مردم و به خاط همینه مردم هم اون رو دوست داشتند به قول رسام خسرو يك انسان كامل بود كه با توجه به مقام كاري اش هميشه با گذشت و فروتني با ديگران رفتار مي‌كرد و با همه همدل و مهربان بود. او براي همه پدر، برادر، عمو، دوست و ... بود و همه دوستش داشتند كه البته دليل آن امواج مهرباني كه از او ساطع مي‌شد. در یک کلام شکیبایی هنر رو درک کرده بود بدون شک جامعه هنری ما شخصیتی را از دست داد که شاید سالهای سال مانند او را نداشته باشیم من این ضایعه رو به جامعه هنری ایران و مردم عزیز کشورم تسلیت میگم و امیدوار هستم که درگزشت شکیبایی عزیز تلنگری بشه که قدر هنرمندان واقعی کشورمون رو قبل از فوتشوتن بدونیم

در انتها بیو گرافی زنده یاد خسرو شکیبایی رو به همراه نظرات دیگر کارگردانان و بازیگران سینمای ایران برای شما میارم

خسرو شکیبایی بازیگر نامی سینمای ایران دارفانی را وادع گفت.

شکیبایی در ساعات آغازین روز جمعه به علت سکته قلبی و در سن 64 سالگی درگذشت.

زندگی نامه خسرو شکیبایی

وی که فارغ التحصیل بازیگری دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران است فعالیت هنری را از سال 1342 با بازیگری تئاتر آغاز کرد. ...

دفاع مردم تبریز از خلیج همیشه فارس

iranart2005 — Thu, 08 May 2008 21:37:18 GMT

آزمونی دیگر برای مردم آذربایجان

آتروپادگان این سرزمین آتش به واقع در طول تاریخ ایران ثابت کرده که نگاه دار آیین و فرهنگ ونگاهبان مرزهای ایران هست

دفاع جانانه تبریزیان از از نردیک به دو هفته قبل و تضاهرات مداوم دانشجویان دانشگاهای تبریز و سرانجام عموم مردم تبریز در روز ملی خلیج فارس در پاسداری از خلیج همیشه پارس در شاهگلی اشک را در چشمان بسیاری از عاشقان یکپارچگی ایران و ایرانیان جاری کرد این حرکت باری دیگر خار چشمی بر چشمان توده هایی سابق هست که به خیال خام خود میخواهند آذربایجان را از فرهنگ و هویت خود دور کرده و هویتی معجول به انان قالب کنند ....ولی مگر میشود قومی را از رگ و ریشه خود دور کرد

افسانه ازدواج با محارم در ایران باستان (دکتر علیرضا شاهپور شهبازی)

iranart2005 — Mon, 17 Dec 2007 08:53:18 GMT

بررسي ازدواج با محارم در ايران باستان همراه با مقاله اي مفصل ازهخامنشي شناس بزرگ دکتر عليرضا شاهپور شهبازي با فرنام (افسانه ازدواج با محارم در ايران باستان)

درود به شما ياران ودوستان گرامي

مدتها قبل در نشستي که با دوستان در زمينه نمايشنامه دررابطه با فرهنگ ايران کهن داشتيم دوستي مسئله اي

رو مطرح کرد که از همان روز به طور مداوم در پي تحقيق در آن رابطه بودم وهستم در آن هنگام من حدس ميزدم که اين مسئله ميتواند دستاويزي براي اناني که با فرهنگ ايران مشکل دارند باشد تا به نوعي تفکراتي مذهبي ويا مارکسيستي خودشون رو به کرسي بنشونند به خصوص در چند مدت اخير که به شدت در ميان تارنگارهاي پان ترکي و پان عربيسم نمود پيدا کرده ومدتي قبل با کمال بي شرمي مقاله اي گستاخانه اي در اهواز منتشر شد که با تکيه بر برخي موارد مانند همين ازدواج با محارم سعي در اراعه جامعه عقب افتاده از ايران قبل اسلام داشت پان ترکها که به تازگي عملا در سخنرانيه و نشستها قبل همه چيز به اين مطلب ميپردازند به هر حال جدال بزرگان فرهنگي با يکديگر واز آن بدتر برخوردهاي مغرضانه (چه از نوع موبدانه ويا چه از نوع غياث آبادي ها ) به اين مسائل در حال دامن زدن هست

بنده در ابتدا در مقدمه اي کوتاه از نظر انديشمندان در رابطه با ازدواج با محارم سخن خواهم گفت و در پايان نظر شما رو به مقاله اي مفصل از دکتر عليرضا شاهپور شهبازي (هخامنشي شناس بزرگ ايراني)جلب ميکنم توجه کنيد که اين مقاله از مرحوم شهبازي در نوع خودش بي نظير هست چون که براي اولين بار هست که مرخي سرشناس در سطحي بين الملل اين چنين ديدگاهي انتقادي به نوشتارهاي مورخين غربي در رابطه با رسوم خانوادگي ايرانيان دارد ازدواج با محارم را افسانه ميداند من از دوستان خواهش ميکنم که اين مقاله رو به طور کامل مطالعه کنند چون که اين مقاله شروعيست براي تحقيقات هر چه بيشتر در زمينه آداب وسنن ايرانيان باستان و بررسي صحت وسقم مورخان قدیم يوناني

نظر انديشمندان و مورخين در رابطه با ازدواج با خويشان در ميان ايرانيان

تقريبا تمام مورخين غربي موضوع ازدواج با محارم در ايران کهن رو تاييد کردند منتها تفاوت نگرشي بعضا عميقي با هم دارند

پرفسور آرتور کرسيتين سن که ميتوان گفت شايد اولين نفري بود که به طور آکادميک وعلمي در ازمينه ايران ساساني تحقيق کرده به صراحت ميگويد ازدواج بامحارم در ميان ايرانيان زرتشتي عصر ساساني

نوعي عبادت به شمار ميرفت و بعد به معترضين ميکوبد و صحبت از سبکسرانه بودن اين نوع موضع گيريها ميکند (موضع گيريهاي بعضا متعصبانه در مقابل کريستين سن تا جايي پيش ميرود که مترجم کتاب وي )یاسمی ميگويد که شايد بهتر بود اين قمت ازسخنان وي را چاپ نميکردم)

دکتر اشپيگيل ودکتر وست مسئله ازدواج به محارم منحصر به کتب پهلوي ميدانند ومعتقدند در اوستا به اين نوع ازدواج اشاره اي نشده هست برخي مورخين نيز در نظري نزديک به وست واشپيگيل اين نوع ازدواج رو منسوب به مغان ميدانند که در واقع هيچ ارتباطي به زرتشت ندارد

دکتر مري بويس زرتشت شناس معروف در مجموع اشاره ميکند که ازدواج با محارم ريشه در رشهاي آيين زرتشت دارد و اصولا خشايار شاه تحت تاثير ماد هاي زرتشتي قرار گرفت و ازدواج با محارم رو براي پارس ها به ارمغان اورد

در ميان ايرانيان سه دسته بررسي مختلف انجام گرفته شده هست زرتشتيان وانديشمندان آنها اکثرا از روي تعصب و بعضا سطحي نگري در رد تمام وکمال اين سنت در ميان ايرانيان وموبدان ساساني دارند

حتي در ترجمه اي که از اردويراف نامه داشتند اين گونه ترجمه شده هست که ۷ خواهر اردويراف تحت سرپرستي او بودند نه زن او

منتها در اين ميان انديشمندان سر شناس ايراني نيزحتي سخن موبدان زرتشتي رو تمام وکمال تکرار نميکنن

دکتر علي اکبر جعفري همانند دکتر وست معتقد هست در اوستا هرگز واژه اي که بر ازدواج با محارم دلالت

کند نيست وهر چه هست در متون پهلوي هست دکتر تورج دريايي مورخ ايراني نيز با تایید اين سبک

ازدواجها احتمال ميدهد که این سنت خانوادگي ر را کمبوجيه از سفر خود به مصر بدعت گزاشته باشد لازم به

ذکر ميدونم که بگم تنها زبان شناس ايراني که در تاييد کامل موبدان سخن گفته دکتر حسين وحيدي بوده که در

کتاب ارزشمند شناخت دین بهی در تحلیلی موبدانه سعی در انکار تمام وکمال ازدواج با محارم در عص

ر زرتشتیگری ساسانی دارد که بدون شک آن بيشتر جنبه تعارفاتي داشته هست

دسته سوم از ایرانیان که در این رابطه نظر دادند روحانیون اسلامی و متفکرین اسلامی هستند که که در مقالات

و نوشتارهایی که برای اثبات ادعای خود مبنی بر ورود اسلام به ایران بدون مقاومت و آزادی بخش بودن

اسلام برای ایرانیان داشتند سعی کردن تا آنجا که میتوانند جامعه ایران قبل اسلام را با وجود فرهنگی ۷۰۰۰

ساله در قالب نوشتار های گزنشی و مغرضانه خلاصه کنند که نمونه اعلای آن کتاب خدمات متقابل ایران و اسلام اثر آقای مطهری هست که ایشان به طور کاملا گزینشی از نوشتارهای کریستین سن بسیار بهره بردند (حتی وی افرادی مانند استاد پور داوود که تلاشی فراوان در شناساندن هویت ایرانی داشت را به سخره میگیرد و او را خائن میخواند) این سبک نوشتارها که از سوی متعصبین مذهبی ارائه میشود جایی در پژوهشهای علمی ندارد

افسانه ازدواج با محارم در ايران باستان(دکتر عليرضا شاهپور شهبازي)

دو هزار و پانصد سال است که مسئله ازدواج با محارم در میان ایرانیان باستان جدلها بر انگیخته و در تعبیر اوضاع حقوقی و اجتماعی نیاکان ما ابهاماتی پدید آورده است. گروهی با تکیه به متون تاریخی زناشویی ایرانیان کهن را با نزدیکترین کسانشان واقعیتی انکار ناپذیر می دانند و عده ای با توجه به اخلاق عالی ایرانیان پیشین و احترامی که به قانون و حقوق خانوادگی می گذاشته اند، چنان کاری را زادۀ اتهامات بیگانگان و سؤ تعبیر محققان می دانند و می کوشند پدران خود را از چنان (( اتهامی )) مبرا کنند. در تحقیق حاضر ما نخست تاریخچه ای از پژوهشهای پیشین به دست می دهیم، آنگاه شواهد کتبی را به دقت بر می رسیم، و سپس با توجه به چند مسئلۀ ناشناخته ثابت خواهیم کرد که:

1. ازدواج با محارم در ایران باستان روا نبوده است.

2. به رغم این ناروایی، چند مورد تاریخی از این گونه ازدواجها رخ داده است.

3. واژۀ خُوَئیت وَدَثَه (پهلوی:خوئیتوک دس) و صورت کتابی آن خوئیتودات که نخست معنی (( ازدواج با خویشاوندان)) می داده، بر اثر سؤ تعبیر واژه هایی که معادل (( دختر )) و (( خویش)) و (( خواهر )) بوده، به (( ازدواج با محارم )) تفسیر شده و مایة گمراهی ملا نقطه ایهای یونانی و رومی و ارمنی و مسیحی و اسلامی و حتی زرتشتی گردیده است.

یک: پژوهشهای پیشین

نخستین کسی که از میان اروپائیان به موضوع ازدواج با محارم در میان ایرانیان باستان پرداخت بارنَبی بِریسِن بود که در 1590م شرحی مبتنی بر نوشته های یونانیان و رومیان به دست داد ( رک. چاپ 1710،اشتراسبورگ، ص 158-157، 491 و بعد (چاپ نخستین به دست نیامد) ) از آن پس در تاریخهای فلسفه و دین و نیز در تاریخهای عمومی مطالب او با اضافاتی تکرار شد، تا اینکه توماس هاید در 1700م (تاریخ ادیان ایرانی، زیر فصل ازدواج) و ا.ه.آنکتیل دوپرون در 1771 (رک. کتاب زند- اوستا، ج3، فهرست، زیر واژه خوئیت ودثه) اشاراتی از متون ایرانی و عرب برای موضوع جستند و بدان افزودند. در 1820 که ی.گ.رُد نخستین کتاب تحقیقی را درباره سنن و عقاید دینی پارسیان و اقوام خویشاوند نوشت (کتاب روایات مقدس و مکاشفات دینی بلخیان قدیم، مادها، پارسیان و جز آن)، دیگر مسئلة ازدواج با محارم جزئی از بحثهای مربوط به عقاید ایرانیان شده بود. البته آدلف راپ و فردریخ اشپیگل کوشیدند که این موضوع را بر اساس دو فرضیه تعبیر کنند: یکی این که این کار فقط در میان نجبا و پادشاهان ایرانی و آن هم به دلیل اهتمام فوق العاده به حفظ پاکی خون و نگهداری میراث در خانواده انجام می گرفته است و دیگر این که اصل و اساس آن غیر آریایی و مربوط به مغان بومی بوده که به آریاییان رسیده است. ( دین و سنن ایرانیان، صفحات 110 تا 113؛ اشپیگل، باستان شناسی ایران، ج3، ص678 و بعد)

ویلهلم گایگر شواهد زرتشتی موضوع را دوباره بررسید ( تمدن ایرانیان شرقی باستان، ص245 و بعد) و مخصوصا یاد آور شد که یکی از قدیسان زرتشتی به نام ارداویراز افتخار می کرده است که هفت خواهر خود را به زنی داشته است. (ارداویراز پسری یگانه بوده است با هفت خواهر و از قدیسان زرتشتی به شمار می رفته ولی وجود تاریخی او ثابت شده نیست. درباره او پائین تر سخن خواهیم راند، رک. پانوشت) در همان زمان پیزی به شواهد مربوط به ازدواج با محارم در افسانه های حماسی ایران اشاره کرد ( موزئون، ج2، چاپ 1883، ص366 و بعد) و ر.فُن اِشتَکِل بِرگ تذکر داد ( چند کلمه درباره حماسه ایرانی ویس و رامین، نقل اینوسترانتسف از وی، تحقیقاتی درباره ساسانیان، ص193، یادداشت) که داستان ویس و رامین سرتاسر بر مبنای زناشویی ویس با برادرش ویرو استوار شده است. ( ویس و رامین، ص 4 تا 42، البته خواننده می داند که ویرو نابرادری ویس است. نیز رک، پانوشت)

این مقالات بر زرتشتیان بسیار گران آمد. نخست آن که دین زرتشتی چه در ایران و چه در هندوستان نه چنان ازدواجی را می شناخت، و نه بر آن صحه می گذاشت. به عقیده زرتشتیان خوئیت ودثه به معنی (( زناشویی با نزدیکان/خویشان )) است نه (( زناشویی با محارم )). به عبارت دیگر آنان هم از چنین مفهومی همان را می فهمیدند که ایرانیان مسلمان، یعنی ازدواج دختر عمو با پسر عمو، دختر خاله با پسر خاله و جز آن. به عقیده آنان (( ازدواج با محارم )) تهمت و افترایی زشت بود که نازرتشتیانِ بت پرست و یا یهودی و مسیحی و مسلمان به ایرانیان قدیم می زدند و بنیاد تاریخی نداشته است. به همین دلیل یکی از بزرگترین دانشمندان زرتشتی، دستور داراب پشوتن سنجانا به مخالفت با نظریة دانشمندان غربی پرداخت و در کار آنان خلل آورد. ( به ویژه در ترجمه خود از دینکرد،ص96. دستور سنجانا در ترجمه اش، در همه جای دینکرد، واژه و مطالب مربوط به خوئیتوک دس را طوری برگرانید که اصلا مفهوم ازدواج با محارم از آن بر نمی آمد: رک، اعتراض نیبرگ، راهنمای پهلوی، ج2، ص224 که می گوید فقط پس از چاپ عکسی دینکرد بود که این مسئله معلوم شد) این بود که فاصلترین پژوهنده متون پهلوی، ای. و. وِست، مقاله مفصلی به نام (( اندر معنی خوئیتوک دس )) نوشت ( این مقاله 42 صفحه ای اساس کار همه کسانی بوده است که بعدا در این زمینه کار کرده اند و همین جا اعلام می کنیم که مآخذ اصلی ما هم بوده است) و به صورت افزوده ای بر متون پهلوی، مجلد دوم (که شامل دادِستان دینیک و نامه های منوجهر می شد) به سال 1882 چاپ کرد. ( متون پهلوی، ج2، ص389 تا 430) این مقاله همه جوانب موضوع را در بر نداشت و فقط جوابی بود که وست به دستور سنجانا می داد و برای این که این پاسخ را قانع کننده نماید کلیه مطالبی را که از کتب پهلوی و روایات زرتشتی می شناخت گرد آورد و تحقیقی چنان جامع به دست داد که هنوز کهنه نشده است. ( به رغم تمام اعتراضاتی که به این مقاله شده است، هر گاه به دیده انصاف بنگریم می بینیم که هدف وست اصلا و ابدا متهم کردن ایرانیان نبوده است و بر خلاف عده ای دیگر از غربیان و حتی شرقیان که از بستن اتهام ابایی ندارند و از خوار کردن اجداد خود لذت می برند، وست ذره ای از حقیقت جویی غافل نمانده است) اما دستور داراب پشوتن سنجانا هم ساکت ننشست و کتابی در رد مقاله وست نوشت که چون جنبه جدلی داشت توفیقی نیافت ( رسم موهوم زناشویی با محارم در ایران باستان، بمبئی،1888) بعد ها ردیة جمشید کاوَسجی کاتراک هم به همان سرنوشت دچار شد ( زناشویی در ایران باستان، بمبئی، 1965. اشکال بزرگ این اثر و نوشته های مشابه آن بی دقتی در ارجاعات و پیش آوردن تعبیرات موهوم و انکار نص صریح آیات و اسناد و روایات است، و کسی نمی تواند آنها را جدی گیرد و فقط به صرف این که دشمنان ایرانیان بدانان چنین اتهاماتی زده اند، شواهد را نادیده بگیرد و یا متون را به دلخواه خود تعبیر کند) در عوض دانشمندان غربی چون ه. هوبشمان- جیمز دارمستتر- ل. سی. کازارتلی- اِ. کوهن- امیل بِنوِنیست- فردیناند یوستی- کنستانتین اینوسترانتسف- ک. بارتولومه- آرتور کریستن سن- ث. و. کینگزمیل- ل. ه. گرای و اِ. کرنمان با ادغام منابع زرتشتی و پارسی نوین در شواهد غربی موضوع ازدواج با محارم در ایران باستان را قطعیتر کردند. (هوبشمان، در باب ازدواج با اقارب در میان ایرانیان، مجله شرق شناسی آلمان، دوره 43، سال 1889، ص308 تا 313- دارمستتر، به ویژه در ترجمه زند اوستا، ج1، ص126 تا 134- کوهن، در یادداشتی بر مقاله هوبشمان، همان مجله، ص618- کازارتلی، شواهد شرقی درباره خوئیتوک دس، مجله اسناد بابلی و شرقی، دوره چهارم، سال 1890، ص97 و بعد- کازارتلی، فلسفه دین مزدایی در زمان ساسانیان، ص156 تا 160- یوستی، تاریخ ایران در اساس فقه اللغه ایرانی،ج2، ص682- اینوسترانتسف، تحقیقاتی درباره ساسانیان، ص123 و بعد- بارتولومه، لغتنامه ایران کهن، ستون 1860- بارتولومه، زن در حقوق ساسانی، ترجمه، ص32 و 33- کریستن سن، ایران در زمان ساسانیان، فرانسوی 323، ترجمه ص 48 تا 347- کینگز میل، ازدواج و تدفین در میان پارسیان کهن، مجله آثنیئوم، سال 1902، ص 96 و بعد- گرای، ازدواج در ایران رسم زناشویی با محارم، دائره المعارف هیستینگز، جلد هشتم، 1915، ص 456 تا 459- کرنمان، ازدواج با خواهر در جهان قدیم، ص 17 تا 27. در اینجا باید تذکر دهیم که مراجع و سخنان مورخان قدیم یونانی و رومی را کارل کلمنت در کتاب زیر گرد آوری کرده است: carl clement,fontes historiae religionis persicae,Bonn,1920 )

در این میان دانشمند ایرانی علی اکبر مظاهری هم در کتاب خود به فرانسه فصل مشبعی را به این موضوع اختصاص داد ( در کتاب خانواده ایرانی در دوران پیش از اسلام، فرانسوی ص 117 و بعد، ترجمه، 118 تا 143) که بعد ها سعید نفیسی و دیگران از آن استفاده کردند (مخصوصا در مقالاتی که در مجله مهر بر ضد عقاید جمشید سروشیان نوشت و نیز در کتاب تاریخ اجتماعی ایران،ج1، تهران، 1342، ص35 تا 42 تکرار کرد بدون آن که مآخذ اصلی خود را یاد کند) از آن پس گاهگاهی تحقیقی در این باب شده است ولی کسی چیز تازه ای برای گفتن نیافته و به تکرار مکررات بسنده کرده اند ( از میان مقالاتی که شایسته ذکرند یکی نوشته فرای است به نام زنای با محارم زرتشتی. دیگری مقاله ای است از کلیما، درباره مشکل رسم زناشویی در ایران قدیم، سومی مقاله بسیار جالب اسپونر است: خویشاوندی و ازدواج ایرانی. و دیگر مقاله ای است پر از مطالب مربوط و نامربوط از بوچی. و مقاله حقوق خانواده از منصور شکی در دانشنامه ایرانی،ج9، ص184 تا 189).

ما در این مقاله چنین نخواهیم کرد، بلکه اول کلیه شواهد کتبی را بر حسب موضوع طبقه بندی می کنیم و اعتبار هر دسته را برمی رسیم و سپس علت تحول تعبیر خوئیت ودثه از (( ازدواج با خویشاوند )) به (( ازدواج با محارم )) را نشان می دهیم و سر انجام اشاره می کنیم که چنین تحولی خاصه ایرانیان باستان نبوده است.

دو: شواهد کتبی

منابع کتبی در مورد (( ازدواج با محارم )) در ایران باستان از لحاظ مآخذ روایتی و یا به عبارت دیگر منبع اسنادی به چندین گروه تقسیم می شود: یونانی، رومی، سریانی، مسلمان و زرتشتی. هرگاه فقط شواهد یونانی و رومی و سریانی و مسلمان را داشتیم، می توانستیم اصل موضوع را نتیجة اشتباه عمدی یا غیر عمدی نویسندگان نا آگاه بدانیم و با اَنگِ (( تهمت )) و (( افترا )) بر آنها مردودشان بشماریم، ولی حقیقت این است که شواهد زرتشتی برای این موضوع دست کمی از گواهیهای نازرتشتیان ندارد و به همین دلیل هیچ یک از گواهیها را نمی توان بدون منطق کنار گذاشت.

از نظر موضوع، شواهد کتبی را به سه دسته تقسیم می توان کرد. یک عده فقط سخن از (( ازدواج با محارم )) در میان این گروه و آن گروه می رانند و یا از محاسن (( خوئیت ودثه )) یاد می کنند. این (( کلی گوییها )) بیشترین گواهیهای کتبی را شامل می شوند. دسته دوم را می توان (( موارد تمثیلی و افسانه ای )) خواند و آن مشتمل است بر شواهد ازدواج با محارم در میان ایزدان و پهلوانان و شاهان کاملا افسانه ای، و هدف از بیان آنها، محسن جلوه دادن چنان رسمی بوده است. دسته سوم اختصاص دارد به شماری از افراد تاریخی که (( ازدواج با محارم )) بدانان نسبت داده شده است. در بررسی این سه دسته، تشخیص صحت روایات دو گروه اول و دوم مشکل است، اما در مورد گروه سوم می توان به نتایج منطقی رسید.

1. شواهد کلی

در این دسته کهنترین شاهد ما آنتیس ثِنِس ( حدود 444 تا 371 ق م ) است که می نویسد که آلکی بیادِس آتنی در پیروی از ایرانیان تا بدانجا رفت که (( مانند آنان با مادر و خواهر و دختر خود هماغوشی کرد)) ( به نقل از وی در آثنه، کتاب پنجم، بند 63). بعد از او گزانتوس لودیایی ( همزمان اردشیر دوم ) می نویسد: (( مغان با مادر خود می خوابند و اگر بخواهند با خواهر و دختر خود نیز چنین می کنند. به علاوه آزادانه در مورد همسران خود به اشتراک روی می آورند.)) ( به نقل از وی در کتاب کلِمِنت اسکندرانی، استرومتا، کتاب سوم، فصل 11، فقره 1). کتزیاس پزشک اردشیر دوم مدعی بوده است که (( ایرانیان با مادر خود آشکار رابطه جنسی می یابند)) ( به نقل ترتولیان از وی در اَپولوگیا، فصل 9، کلمنت، ص69 تا 70. هیچ یک از نوشته های کتزیاس در دست نیست و فقط تکه هایی از آنها را- آن هم به صورت اختیارات- می شناسیم، که همه آنها را فیلیکس یاکوبی به نحو بسیار شایسته ای گرد آوری و ارزیابی کرده است. رک. یاکوبی، قطعات پراکنده مورخان یونان، حلقه سوم، جلد c، ص416 تا 517). سوتیو که از 200 تا 150 ق م می زیسته است می گوید (( ایرانیان مرده را نمی سوزانند- چنان که رسم پسندیده در روم بوده- ولی شرم ندارند از این که با مادر و خواهر خود جفت آیند)) ( به نقل دیوژن لائرتی از وی در کتاب زندگانی فیلسوفان، ج1، بند7). کاتولوس حدود 84 تا 54 ق م بر (( دین ناپاک ایرانی )) خرده می گیرد که روا می دارد (( مغان از جفت شدن مادر و پسر به بار آیند)) ( اشعار، قطعه 90، به نقل فُکس-پِمبرتن، ص29). استرابو که از 63 ق م تا 19 م می زیست، می گوید (( در میان مغان زناشویی، حتی اگر با مادر هم باشد، پسند سنتهای نیاکان است)) ( جغرافیا، کتاب پانزدهم، فصل 20، بند 734. کمی پیشتر از این در 733 ، استرابو تاکید کرده بود که این گونه مطالب را وی خود به شخصه نمی داند بلکه مورخان دیگر گفته اند و این سخن به خوبی نشان می دهد که چگونه چیزی که نویسنده ای باب می کرده است، به تکرار دیگران به صورت نص تاریخی در می آمده است). فیلن اسکندرانی، که از 20 ق م تا 40 م زندگی کرد، آورده است که (( نجبای ایرانی با مادر خود زناشویی می کنند و پسرانی که از چنان ازدواجی به بار آمده باشند را بسیار ستوده و حتی- اگر خبر درست باشد- سزاوار شاهی می دانند)) ( در کتاب De Specialibus Legibus ، فصل سوم، بند 13). کنتوس کوریتوس رفوس حدود 70 م نوشته است که (( در میان ایرانیان رابطه جنسی با فرزندان (دختران) خود داشتن رواست.)) ( در تاریخ اسکندر، کتاب هشتم، بند2، فقره19). پلوتارک، که از 46 تا 120 م می زیست و گلچین مورخان و نویسندگان پیشین بود و کتب بسیاری درباره مردان نامی و نیز اخلاقیات (moralia) به جای گذارد، یک جا در مدح اسکندر می گوید که وی از جمله به ایرانیان یاد داد که به جای ازدواج با مادرانشان به آنها احترام بگذارند ( اندر فر اسکندر بزرگ، اخلاقیات: ج1، فصل5، بندc328). و در جایی دیگر می نویسد که پروشات ( پُر از شادی؛ صورت ایرانی پرسیانیس است.)مادر اردشیر دوم پسر خود را واداشت تا با دخترش استاتیرا ازدواج کند و اعتنایی به عقاید و رسوم یونانیان نداشته باشد ( زندگانی اردشیر، بند 23، ظاهرا از روی تاریخ کتزیاس). این توضیح اخیر بسیار شگفت انگیز است و ما به آن باز خواهیم گشت. سکستوس ایمپریکوس، که در سده دوم میلادی می زیست، نوشته است که ازدواج با مادر در میان ایرانیان رواست ( در کتاب Pyrrhonis Hypotyposes، فصل سوم، بند 205، به نقل از فُکس- پمبرتن، ص76). لوکیان 120 تا 180 م و بطلمیوس حدود 100 تا 178 م هم از روا بودن ازدواج با محارم سخن رانده اند ( لوکیان، فرزالیا، Pharsalia، ج8، بند 48؛ بطلمیوس، رسایل چهارگانه، Tetrabiblon، ج2، ص17، به نقل از فکس- پمبرتن، ص62). مینوسیوس فلیکس حدود 120 میلادی هم روا بودن ازدواج با مادر را متذکر می شود ( اکتاویوس، بند 31. کلمنت، ص7 تا 56). و تاتیان حدود 170 م نیز محسن بودن آن را تذکر می دهد ( خطابه ای به یونانیان، ج1، ص28). کلمنت اسکندرانی می نویسد: (( پسران ایرانی تا بزرگ می شوند به آتش شهوت خود همچون گراز وحشی تسلیم می شوند و با مادر و خواهر و زنان خود می خوابند و از صیغه های بی شمار هم نمی گذرند.)) ( به نقل فکس- پمبرتن، ص72 و 73). باردیسانی ( بردیسان) حدود 154 تا 233م گفته است: (( رسم مردان ایرانی این بود که با مادر و خواهر و دختر خود ازدواج کنند. این سنت مخصوص مغان ایرانی نبود بلکه همه آنانی هم که در خارج می زیستند، مثل مغان ماد، مصر، فریژیه و غالاطیه، به همین راه می رفتند.)) ( به نقل یوزی بیوس از وی. رک، کلمنت، ص69). دیوژن معروف هم که در زمان اردشیر پاپکان در اسکندریه می زیست، ادعای سوتیو را بازگفته است ( زندگی فیلسوفان، ترجمه هیکز، ج1، ص9). اُریگن در همان دوران از (( قانون ایرانی که ازدواج مادر با پسر و پدر با دختر را روا می دارد )) سخن رانده است، و می گوید از کلسوس حدود 170م در شگفتم که با ذکر این قانون، ایرانیان را نژادی صاحب الهام می داند ( رد بر کلسوس، ج5، فصل27، بند 597؛ ج6، فصل 80، بند 693) ( این گفته خود نشانی از تعصب نژادی را به همراه دارد که اریگن در گفتارش نشان داده). کلمنت دروغین که از 350 تا 400م می زیسته است می گوید: (( میان ایرانیان رسم است که خواهر و دختر را به زنی بستانند )) و می افزاید عده ای از مغان ایران به نواحی دیگر مثل خراسان، ماد و مصر و فریژیه و غالاطیه رفته اند و اخلاف آنان هنوز این رسم را نگه داشته اند و آن را چون میراثی به بازماندگانشان می سپارند ( در Recognitions، ج9، فصل 20 و 21. به نقل فکس- پمبرتن، ص91). همین مطلب را به طور کلی تر و سر بسته تر بازیل 330 تا 379م هم آورده است ( نامه ها، 258. به نقل کلمنت، ص86 از آن). جان کریسُستُم که در 407 مرد، هم از جفت آمدن ایرانیان با مادر و خواهر خود یاد کرده است ( رساله مجعول منسوب به سٍث، Liber apocryphus nomine Seth، ستون638. به نقل فکس- پمبرتن، ص98). ارمیا ( جروم ) قدیس که از 348 تا 420م می زیست، ادعا کرده است که برخی (( ملل قوی و رقیب رومیان، یعنی پارسیان و مادها و هندوان و حبشیان، با مادران و مادر بزرگان و دختران و دختر زادگانشان می خسبند.)) ( رد بر ژوینیان، Adversus Jouinianus، کتاب دوم، بند7. به نقل کلمنت، ص88). تئودوره 393 تا 457م گفته است: (( پیشترها که پارسیان به سنت زَرَدَش ( زرتشت) می رفتند، جفت شدن با مادر و خواهر و حتی دختر را روا می دانستند، اما اکنون که به سنت ماهیگیر- حواری مسیح- در آمده اند، این قوانین زردش را دور انداخته اند.)) ( مواعظ، ج9، ص33. به نقل فکس- پمبرتن، ص104). بعد از اینها کسی که بیش از همه در این باره سخن گفته است آگاثیاس مورخ رومی معاصر انوشیروان دادگر است. وی با تاریخ و فرهنگ ایران بسیار آشنایی داشت و خلاصه ای هم از کتاب خداینامه یا تاریخ رسمی دوره ساسانی بر مبنای ترجمه ای که یکی از دوستانش از آن کتاب کرده بود، به دست داد که از مهمترین منابع دوره ساسانی محسوب می شود ( رک. ع. شاپور شهبازی، خلاصه ای از خداینامه در یک روایت یونانی، سخنواره: مجموعه مقالات به یاد دکتر پرویز ناتل خانلری). آگاثیاس درباره ازدواج ایرانیان می نویسد (آگاثیاس، تاریخ، کتاب دوم، بند 24) : (( مردم عهد باستانی آن نواحی (مقصود ایالات ایران است) بر عقایدی که امروز دارند نبودند، نه در مورد مراسم (دخمه نشینی) مردگان و نه در مورد سنت غیر متعارف ازدواج. پارسیان امروز رسم بسیار شرم آوری دارند، نه تنها بی هیچ ننگی با خواهر و زادگان برادر و خواهر خود جفت می آیند، بلکه حتی پدر با دختر می خوابد و از این هم بدتر... پسر هم با مادر می خسبد. این که این هم بدعتی نوین است از این قصه بر می آید که نِنیاس مادرش... سمیرامیس را که به او نظر داشت... از نفرت بکشت. اگر این رسم را قانون قبول می داشت، به نظرم ننیاس هرگز چنان کار فجیعی نمی کرد... می گویند که اردشیر پسر داریوش هم بدین بلا دچار آمد چون مادرش پروشات می خواست با او بخوابد. اردشیر به کشتن او دست نزد، اما او را به خشم و نفرت از خود راند چنان که گفتی آن آرزو نه درست بود و نه مرسوم جامعه انسانی. ولی پارسیان امروزی تقریبا همه رسوم گذشتگان را خوار می دارند و ندیده می گیرند و رسوم جدیدی در پیش گرفته اند که فقط بدعت ناباب می توان نامید و در این فریب تعلیمات زردشت پسر اهورامزدا را خورده اند (خواننده خود میزان فهم واقعی آگاثیاس با داشتن آشنایی زیاد، را از مسائل دینی ایران از این دروغ آشکار در می تواند یافت. در هیچ یک از زمانها و در میان هیچ یک از بهدینان زرتشت پسر اهورامزدا خوانده نشده است).

از این گواهی آگاثیاس بر می آید که ازدواج با محارم بدعت شمرده می شده است. بعد از او هر کس چیزی گفته تکرار مطلب است به غیر از این سخن فوتیوس بیزانسی، که در سده نهم می زیسته است، و به نقل از کتزیاس گفته یکی از نجبای پارسی زمان داریوش دوم با خواهر خود ازدواج کرده بود ( اختیارات، Bibliotheca، فصل72، بند 54 : تری تخمه، Teritouchmes، برادر زن اردشیر دوم و داماد داریوش دوم، خواهری داشت از سوی پدر، روشنک نام، که زیباروی بود و در کمانوری چیره دست و در ژوبین اندازی ماهر. تری تخمه بر وی دل باخت و با او بخفت و از امستریس خواهر اردشیر جدا شد). در اینجا باید شواهد ارمنی را هم ذکر کنیم که بیشتر مربوط اند به افسانه زروان که با وصلت با محارم ارتباط حقیقی ندارد اما آن را نمونه چنان ازدواجی گرفته اند ( کلیه این شواهد را زهنر در کتاب زروان با متن و ترجمه و تفسیر به دست داده است). و نیز الیشه مورخ ارمنی گفته است یزدگرد دوم ضمن فرمانهایی به ارمنیان در رعایت دین مزدایی ازدواج با محارم را هم توصیه کرد ( Elishe,History of Vardan and the Armenian War,tr.R.w.Thomson,London,1982,pp.103-104 ).

درست در اواخر دوره ساسانی است که شواهد سریانی هم به اسناد ما اضافه می شود. بیشتر آنها در کتب قوانین مسیحیان ایرانی آمده است. مثلا در قانون نامه عیشوع بخت، مطران فارس، که در دوره خسرو پرویز نگاشته شده بوده و بعد اصلاح گردیده است می خوانیم که (( ازدواج با محارم شنیع است. حتی پیروان زرتشت هم با اکراه به چنان پیوندی تن در می دهند، و معمولا حرص مرد او را وا می دارد که برای گرفتن ارثیه خواهر و یا مادر با او چنان کند.)) ( طبع زاخائو در قانون نامه های سریانی، ج3، ص1 تا 201، به ویژه ص33 و بعد،97). قانون نامه مارآبا، که در آخر دوره ساسانی نوشته آمده است، هم ازدواج با محارم و همچنین ازدواج مردی با زن برادر مرده اش را روا نمی داند ( طبع زاخائو، همانجا، ص255 تا 285 به ویژه ص 261، 265 و بعد). آباء مسیحی تا مدتی می گذاشتند ایرانیانی که مسیحی شده بودند همسران خود را که به طریقة (( ازدواج با محارم )) گرفته بودند، نگه دارند، اما مارآبا بر این شیوه تاخت و این گونه نو مسیحیان را به ترک همسران خویش وادار ساخت ( کتاب انجمنهای دینی، Dus Buch der Synhados، طبع براون، ص93 و بعد؛ بیدیان، Bedijan، تاریخ مارجبلها، ص 206 و بعد از آن و ص 254 و ص 282؛ زاخائو، همانجا، ص22 تا 27، 31 تا 35، 365 تا 368). اما آن رسم بر نیفتاد و تیموتة اول، از آباء مسیحی در دوره اسلامی، مسیحیان نسطوری را برای پیروی از آن نکوهش می کند ( براون، همانجا، ص131). بعد از اسلام، نویسندگان تاریخ و سنت، گاهگاهی به ایرانیان قدیم حمله کرده اند که با خواهر و مادر و دختر خود ازدواج می کرده اند ( اینوسترانتسف، مظاهری، کریستن سن و دیگران این موارد را از طبری، مسعودی، بیرونی و شهرستانی و غیره اخذ و تفسیر کرده اند). و حتی در فقه مواردی در ارث و ازدواج به این مسائل اختصاص دارد ( رشید یاسمی، یادداشت بر ترجمه ایران در زمان ساسانیان، ص 349: وجه دوم). مثلا (( ارث المجوس )) در مورد میراث بردن یا نبردن فرزندانی است که از ازدواج با محارم به وجود آمده اند. شواهد کتب اسلامی به قدری است که خود مقالتی جداگانه می خواهد اما چون همه آن مربوط است به انتساب به دوره قدیم و حتی یک مورد هم از دوره معاصر در آنها نیست، بازگفتنشان سودی ندارد. فقط یادآور می شویم که شیخ طوسی و شیخ مفید (( روایت کرده اند که شخصی در نزد امام صادق زبان به دشنام مجوس می گشاید که آنان با ( محارم ) خود ازدواج می کرده اند. امام وی را از دشنام گویی منع می کند و به وی می گوید: آیا نمی دانی که این امر در نزد مجوس نکاح است؟ هر قومی میان نکاح و زنا تفاوت می نهد و نکاح هر گونه باشد، تا زمانی که مردم ملزم به حفظ عقد و پیمان خود هستند، جائز است.)) ( همانجا و نیز ناصرالدین شاه حسینی، ترجمه زن در حقوق ساسانی از بارتولومه، ص ز و ص ژ).

همچنانکه پیشتر گفتیم، هر گاه فقط این شواهد یونانی و رومی و سریانی و اسلامی را داشتیم، می توانستیم بگوییم اینها همه تهمت و افتراست. اما متونی داریم که در درجه اول اهمیت برای دین و آداب زرتشتی بوده و درست در همین متون، شواهد زیادی از ازدواج با محارم می یابیم. نخست باید دانست که کل قضیه بر سر واژه اوستایی (( خوئیت ودثه )) می چرخد که در پهلوی خوئیتوک دس ( و گاهی هم خوئیتوک دات نوشته می شده و خُوی دودَ می خوانده اند) ( بارتولومه، لغت نامه ایران کهن، ستون 1860؛ نیبرگ، راهنمای پهلوی، ج2، ص224؛ وست، متون پهلوی، ج2، ص390). اگر آن را تجزیه کنیم می شود: (( خوئی تو یعنی ( خویش، وابسته ) ( بارتولومه، 1858، توجه می دهد که ،خویش، با طبقات اجتماعی ایران رابطه داشته است یعنی این ،خویش، بیشتر برای ،خویشان نجبا، به کار می رفته است) و ودثه یعنی ( زناشویی ) ( برخی از زرتشتیان البته این معنی را نمی پذیرند و چیزهایی شبیه ، کار نیک، و ، عملی خیر که با خدا رابطه می دهد، پیشنهاد می کنند که اساسی ندارد) (بسنجید با وَذو = زن ) و بر روی هم (( زناشویی با وابستگان )) یا (( ازدواج با خویشان/ نزدیکان )) معنی می دهد ( با آنکه خود این واژه در زبان فارسی کنونی رایج نیست، اگر می خواستیم به قیاس، همسنگ دقیقی برای آن قرار دهیم می بایست چیزی شبیه – خویش دودگی- بنویسیم و از آن – افزودن بر خویشان از طریق بستگی زناشویی – اراده کنیم). اما شواهد کتبی که آوردیم و به ویژه آنچه از کتب زرتشتی خواهیم آورد، باعث شده است که این واژه را (( ازدواج با محارم )) ترجمه کنند.

مهم این است که واژه خوئیت ودثه در اوستای اصیل یاد نشده است. در گاثاها که سروده خود زرتشت است ، واژه خویتو، یعنی خود/خویش، مذکور است اما از خویتو ودثه ذکری نیست ( وست، متون پهلوی، ج2، ص390 و 391). البته تاریخ تدوین بخشهای اوستا مشخص نیست. گاثاها را ما متعلق به کمی پیش از یک هزار سال پیش از میلاد می دانیم، و بعد به یسنای هَپتَن می رسیم که امروز معتقدند که آن هم از خود زرتشت است ( بویس، دین زرتشتی، ص20، 32 و 33، 62 و 63، 88 با مراجع. البته لازم به ذکر است مورد یاد شده هنوز اثبات نشده). و سپس یشتهای کهن – چون مهر یشت، آبان یشت و زامیاد یشت – هائیتی را داریم که شاید در دوره هخامنشی در آنها دست برده باشند ولی به هر حال در این جایها هم از خوئیت ودثه خبری نمی بینیم. نخستین جایی که این واژه حقوقی یاد شده است در یسنای سیزدهم، بند 28 است که می گوید ( وست، متون پهلوی، ج2، ص391) : (( من... خوئیت ودثه مقدس را می ستایم که برترین و بهترین و نیکوترین چیزی است که موجود است و موجود خواهد بود، که اهورایی است و زرتشتی. )) همین مطلب در ویسپرد، سوم، بند 18؛ گاه چهارم، بند 8 و ویشتاسپ یشت، بند 17 بدین صورت آمده است که مردانی که خوئیت ودثه می کنند، با جوانانی که بهترین و خردمندترین هستند به یک جا می آیند.

چنان که وست می گوید: (( در هیچ یک از این عبارات چیزی منظور و طبیعت چنان کار نیکو را بنمایاند، نمی بینیم.)) ( وست، همانجا). جای دیگری که خوئیت ودثه یاد شده است در بندهای 35 و 36 فصل هشتم وندیداد ( وی دیو دات)( یعنی قانون ضد دیوان: کلمه وندیداد تلفظ نادرست این نام است.) است که توصیه می کند: (( مرده کشان پس از انجام وظیفه باید سر و تن را با شاش گاو و ورزاو بشویند و از شاش کسی استفاده نکنند مگر این که مال مرد و یا زنِ خوئیت ودثه کرده باشد.)) باز می بینیم که در اینجا هم مفهوم واقعی واژه روشن نیست و تنها مسلم می کند که هم مرد می توانسته است آن (( کار نیک )) را بکند و هم زن ( همانجا). از این شواهد پیداست که مفسران پهلویِ این متون اوستایی هم هیچ منظور خاصی از (( کار نیک )) مذکور در آنها در نیافته اند. اما وقتی مفسر اوستایی بند 4 یسنای 44 را بیان می کند دیگر جایی برای تردید باقی نمی ماند. اینک ترجمه این فقره اوستایی به اضافه تفسیر روحانی پهلوی دان که ما در میان پرانتز گذاشته ایم و با حرف درشت تر مشخص کرده ایم ( به نقل از وست، همان منبع، ص392 تا 394. در مورد توضیحات اضافی، رک. همانجا، ص392، یادداشت 3) :

چنین اندر همه جهان می سرایم: آنچه ( که او که اهورامزداست از آن خود کرد ) خوب ( خوئیتوک-دس) (است). به یاری راستی اهورامزدا می داند که این یکی ( یعنی اسپندارمذ- که در افسانه ها دختر اهورمزدا خوانده شده- آن همبه تعبیری شاعرانه، چنانکه در پایین یاد خواهیم کرد.) را آفرید ( که خوئیتوک دس انجام دهد ). و از راه پدری بود که بِه مَنِش (وهومن) به دست او پروریده شد ( یعنی به خاطر پیروی از طبیعت نیک آفریدگان، خوئیتوک دس به دست او انجام شد.) از این روست که وی، که دختر اوست، کار درست می کند اسپندارمذ ( که بسیار نیک اندیش است)( یعنی وی از خوئیتوک دس روی نگرداند). وی فریفته نشد ( یعنی وی از خوئیتوک دس سر باز نزد چونکه ) همه چیز را می بیند ( یعنی آنچه را ) که از آن اهورمزداست ( به عبارت دیگر: از راهِ دین اهورمزدا وی به همه وظایف و قوانین می رسد).

همچنان که وست خاطر نشان کرده است: (( کلیه اشارات این قطعه به خوئیتوک دس اضافاتِ مترجمان پهلوی است که می خواسته اند آن عمل را توصیه کنند، والا هیچ چیزی از آن در متن اوستایی نیست. فقط این اضافات مبین آن است که مترجمان پهلوی از خوئیتوک دس مفهوم ازدواج پدر و دختر را فهمیده بوده اند.)) ( وست، همان منبع، ص393 و 394). بی اعتباری این گونه مفسران و مترجمان ملا نقطه ای از اینجا پیداست که به گفته بعضی از آنان بخشی از اوستا که (( دوباسروگد نسک )) ( لازم به توضیح است که در دینکرد، جایی که خلاصه نسکها را دارد از چنین نسکی نشان نیست.) نام داشته، پر بوده است از جزئیاتی درباره خوئیتوک دس. اما خوشبختانه خلاصه این نسک در کتاب دادستان دینیک، 94، بندهای 1 تا 11 موجود است و در آن کوچکترین اشاره ای به خوئیتوک دس نمی بینیم ( وست، همان منبع، ص394). اینک می پردازیم به شواهد دیگر. کرتیر موبد بزرگ زمان بهرام دوم می گوید که از جمله کارهایی که در سرتاسر جهان مزدایی برای پیشرفت دین مزدایی کرد یکی هم انجام دادن (( بسیاری خوئیتوک دسها در همه جا بود.)) ( از ترجمه بَک، کتیبه های دولتی ساسانی، ص433). در کتاب دینکرد چندین بار از خوئیتوک دس یاد شده است ولی در آنجا هم مثل سخن کرتیر، مطلب کلی است و به عنوان کار مهم نیکویی توصیه شده است ( وست، همان منبع، ص 394 و بعد). در سه فقره این طور می نماید که مفهوم (( ازدواج با محارم )) بیان گشته است. یکی در دینکرد، کتاب نهم، فصل 41، بند 27، است که به نقل از بند هیجدهم وَرَشتمانسَر نسک اوستا ( که گم شده ) آمده است: (( برادری و خواهری را به آرزوی زناشویی بر می انگیزند تا با هماهنگی خوئیتوک دس انجام دهند.)) ( همان منبع، ص 395. خلاصه این نسک در دینکرد هشتم، فصل سوم، بند 1 آمده است: وست، متون پهلوی، ج4، ص12، و خلاصه بسیار مفصلی از آن در دینکرد نهم، فصل 24 تا 46 آمده است- وست، همان منبع، ص226 تا 303- و مطلب مذکور در فرگرد هیجدهم- همان منبع، ص284 و بعد- یافت می شود). در اینجا البته گفته نشده است که آن دو با هم خوئیتوک دس کنند، بلکه (( به همراه هم، با هماهنگی )) و معنی مشخص نیست.

دوم در دینکرد، کتاب نهم، فرگرد 40، به نقل از فرگرد 14 بغ نسک ( که آن هم از میان رفته است) توضیحات مفصلی آمده بوده است که خلاصه آن بدین گونه می شود ( خلاصه بغ نسک در دینکرد نهم- متون پهلوی، ج4، ص311 تا 397- فصول 47 تا 59 ، مانده است. فرگرد 14 در همان کتاب، بند 60- متون پهلوی، ج4، ص364 و بعد- آمده است) :

هر آنچه به ازدیاد نسل بینجامد نیکوست چنان که خوئیتوک دس ستوده است. پدری کردن وظیفه ای والاست، و از خود و به خود افزودن شیوه درست ازدیاد نسل است، و این خوئیتوک دس است و او که شیوه درست ازدیاد نسل را رعایت می کند خوئیتوک دس را ستوده است. تجربه نشان می دهد که از نسلهای خوب زادگان خوبتری به بار می آیند یعنی با رعایت دائم خوئیتوک دس نسلها بهتر می شود. این مطلب را به نحو دیگری می توانیم بگوییم، اسپندارمذ را در رتبه دختری اهورمزدا می دانند چرا که خرد این یکی (اهورمزدا) مشتمل بر همه ((اندیشه بجا)) (آرمئیتی) می شود. بر این اساس خرد و آرمئیتی هر دو در درون اهورمزدا و اسپندارمذند، یعنی خرد از آن اهورمزداست و آرمئیتی از آن اسپندارمذ، و (( اندیشه بجا)) (آرمئیتی) نتیجه خرد است درست مثل این که اسپندارمذ زاده اهورمزدا باشد. و این اظهار صریحی است بر اینکه در نظر کسی که خرد را با آرمئیتی رابطه می دهد، به اسپندارمذ باید به عنوان دختر اهورمزدا نگریست.

همچنانکه وست متذکر شده است این اظهار نظر هم تمثیلی است و در آن از خوئیتوک دس (( زناشویی با خویشاوندان )) فهمیده می شده است و معلوم نیست که اشاره تکمیلی آن به رابطه پدری و دختری اهورمزدا و اسپندارمذ متضمن صراحت بر ازدواج آن دو می بوده است ( وست، متون پهلوی، ج2، ص396).

سومین تذکار دینکرد از فرگرد 21، بغ نسک برداشته شده است که در آغاز به نظر وست (( دختری را به ازدواج پدری در می آورد چنان که زنی را به مردی دیگر می دهند)) معنی می داد و صراحت بر رسم خوئیتوک دس به معنی (( ازدواج با محارم )) می کرد ( همان منبع، ص397). اما در ترجمه خود دینکرد متوجه شد که معنی این فقره با ازدواج رابطه ای ندارد و آن را چنین ترجمه کرد: (( وی دخترش را از راه دختری به ضمانت پدرانة شخصی می سپارد که وی آن دختر را احترامِ به پدر می آموزد.)) ( متون پهلوی، ج4، ص382). این مطلب را بسیاری از محققان در نیافته اند و بر ترجمه اولی وست تکیه کرده اند و به راه اشتباه افتاده اند.

به غیر از این موارد، در ارداویرازنامه آمده است که ارداویراز هر هفت خواهر خود را به زنی داشت و در معراج خود کسانی را دید که عمل خوئیتوک دس کرده بودند و مقام عالی روحانی یافته بودند ( متن پهلوی و ترجمه های متعدد از آن در دویست سال گذشته بارها چاپ شده است. مطالب اصلی آن را وست در متون پهلوی، ج2، ص397 و 398 آورد و این موضوع جالب را هم افزود: مگر این بیشتر تعجب آور است از داستان زنی که پشت سر هم با هفت برادر ازدواج کرد و در انجیل مارک- دوازده، آیات 20 تا 22- و لوقا- بیست، آیات 29 تا 32- از آن یاد کرده اند؟ به هر تقدیر داستان معراج ارداویراز از رایجترین و مقبولترین قصه های زرتشتی است و به زبانهای بسیاری ترجمه و حداقل چهار بار به فارسی برگردانیده شده است. ترجمه قدیمی آن به شعر هم موجود است که دستور کیخسرو جاماسپجی جاماسپ آسا در بمبئی به همراه متن پهلوی و ترجمه گجراتی در 1902 چاپ کرد. اما در این ترجمه از خوئیتوک دس به معنی زناشویی با اقوام یاد شده است). همچنین در مینوی خرد می خوانیم که خوئیتوک دس از جمله کارهای بسیار ستوده است ( وست، متون پهلوی، ج2، ص398 و بعد). و در بهمن یشت می خوانیم که حتی در دوره پر آشوب تسلط بیگانگان هم (( مرد راستین سنت دینی خوئیتوک دس را در خاندان خود پایدار می دارد.)) ( همان منبع، ص399). در فصل 195 کتاب سوم دینکرد آمده است که خوئیتوک دس گناهان را پاک می کند و تیرگی را می زداید ( همان منبع، ص410 و بعد). و در فصل 287 همان کتاب مزایای حسنه چنان عملی شرح داده شده است ( همان منبع، ص411). در فصلی از کتاب ششم دینکرد از قول روحانیان باستانی آمده است که خوئیتوک دس چون رعایت نشود تاریکی افزون گردد ( همانجا). در هفتمین کتاب دینکرد از اوستا نقل می کند که مَشی یه و مشی یانه ( زن و مرد نخستین که نامشان را به صورتهای مختلف نوشته اند.) که به اراده اهورمزدا از تخمه گیومرت به بار آمده بودند ( همان منبع، ص411 و 412) طاعات خوب انجام دادند و من جمله خوئیتوک دس کردند و به ازدیاد نسل پرداختند. در همان کتاب از قول زرتشت می آورد که از میان کارهای نیک خوئیتوک دس از همه بیشتر زداینده تاریکی و اهریمنی است و باید با تشریفات و به دست روحانیان بزرگ انجام پذیرد ( همان منبع، ص412 و بعد) و وقتی خود زرتشت چنان امری را توصیه می کرد بسیاری بر آشفتند و بر او تاختند و توصیه اینکه بهترین نوع آن میان (( پدر و دختر، و پسر و آن که او را زاده است، و خواهر و برادر است)) را مردود شمردند ( خواننده دقیقا توجه کند به این اعتراض بهدینان بر ضد فتوایی ناپذیرفتنی). در اینجا هم خوئیتوک دس دقیقا معنی (( ازدواج با محارم )) را دارد و جای بحث در آن نیست، فقط باید توجه کرد که: دینکرد آن را به صورت سنتی که (( در زمان باستان آورده اند)) بیان می کند نه به صورت طاعتی مرسوم. در دادستان دینیک ( فصل 37، بند 82؛ فصل 64، بند 6؛ فصل 65، بند 2؛ فصل 77، بند 4 و 5) به ازدواج مشی یه و مشی یانه از طریق خوئیتوک دس ( برادر و خواهر ) اشاره شده است ( وست، متون پهلوی، ج2، ص414. تفصیل آن را بعد خواهیم دید). و در فصل 27، بند 6و 7 و فصل 28، بند 19 آمده است که خوئیتوک دس (به طور کلی ) باید تا آخر جهان پایدار ماند چون ترویج آن نزد دیگران مایه بخشایش گرانترین گناهان خواهد بود ( همانجا). در کتاب شایست نی شایست می خوانیم که یکی از آباء زرتشتی به نام نَرسِه مهر برزین سه جمله نیک گفته بوده است یکی این که (( خوئیتوک دس اعدامی را نجات می تواند داد.)) ( طبع تاوادیا، ص113- فصل هشتم، بند 18- ). و در گزیده های زادسپرم آمده است که خوئیتوک دس یکی از سه توصیه زرتشت به پیروان خود بوده است ( فصل 23، بند 13- وست، متون پهلوی، پنجم، ص166). در دادستان دینیک می خوانیم که ترتیب دادن خوئیتوک دس کاری بسیار نیکوست و از آن است که پیشرفت کامل در این جهان میسر می شود ( رک. وست، متون پهلوی، ج2، ص414، برای مراجع). با همه این شواهد اگر دو گواهی بعدی را نداشتیم، باز می توانستیم همه اینها را این گونه تفسیر کنیم که: بسیار خوب، خوئیتوک دس، به معنی ازدواج با خویشاوندان هم که باشد، عملی بسیار ستوده است و برای پایداری جامعه ایرانی بسیار اساسی. اما با دو شاهدی که خواهیم آورد، هیچ شکی نمی ماند که مقصود جامع دینکرد سوم و هیمیت اَشَه وهیشتان (یعنی امید پسر اشو وهشت) از اصطلاح خوئیتوک دس (( ازدواج با محارم )) می بوده است. اینک شاهد اول از کتاب دینکرد سوم، بند 82 ( به نقل از وست، متون پهلوی، ج2، ص399 تا 410) : در اینجا یکی از موبدان با خاخامی یهودی درباره محسنات خوئیتوک دس جدل می کند ( در ترجمه دستور پشوتن سنجانا این فصل را بند 80 نوشته، و ترجمه او با ترجمه وست نمی خواند.) ( بسنجید با یادداشت وست، همان منبع، ص399، حاشیه 4، و توضیح نیبرگ، راهنمای پهلوی، ج2، ص244). ترجمه های دیگری هم از این فصل کرده اند ( مثلا ترجمه دمناس، de Menasce، در کتاب سوم دینکرد، ص85 و بعد. سعید نفیسی- منبع یاد شده در پانوشت 19- هم این فصل را به صورت گلچین و مخدوش آورده است).

ما از وست پیروی می کنیم ( ولی از زواید چشم می پوشیم): اندرحمله سختی که یک یهودی به مغی کرد به واسطه رسم خوئیتوک دس، و پاسخی که آن روحانی از روی منابع دینی مزدایی به وی داد.

بدان که... خوئیتوک دس همیاری و کمک مشترک مردم به یکدیگر است. خوئیتوک دس نامی است که (( از خود دادن )) (خویش دهشنه) می باشد، و مقام (گاه) آن در این است که رابطه ای بسیار استوار میان نژاد خویش و همنوعان خود از راه نگهداری و پایدار کردن نفوذ مقدسات به بار می آورد که طبق اسناد عبارت است از پیوند میان مردان و زنان از میان نژاد خویش و به منظور آمادگی و پیوستن به رستاخیز عالم. آن پیوند اتحاد، اگر بخواهیم بسیار روشنتر بگوییم، میان تعداد بیشماری از نژادهای خویشاوند انجام می گیرد یا به صورت پیوند با خویشان ( نبانزدیشتانو) و در میان خویشان، و یا با خویشان نزدیک ( نزدپدوندانو). و در نظر من از همه کاملتر پیوند سه گروه خویشان نزدیکتر ( نزدپدونتر ) است یعنی پدر و دختر، و پسر و بوردارِ (زاینده) ( به جای مادر آمده است و امروز در اصطلاح باردار یعنی آبستن مانده است) او، و برادر و خواهر.

( در اینجا موبد برای توضیح مطلب سخنان موبد بزرگی را نقل می کند که داستان آفرینش و آدم نخستین را شامل است: آفریدگار، سازنده همه چیز و همه کس است و زمین- اسپندارمذ- ساخته اوست و چون بالطبع مؤنث است دختر او محسوب می شود و از او ، زنده میرای گویا، (گیومرتن) را آفرید که از تخمه او همه مردم تا روز رستاخیز بار می آیند.)

بدین سان است که چون یاری (آفریدگار که) پدر (است) از دختر (اسپندارمذ) فرزندی بار آورده است، این را می گویند خوئیتوک دس. باز در اسناد دینی آمده است که چون گیومرت از جهان می رفت، منی او بر روی زمین، یعنی اسپندارمذ، که مادر خود او محسوب می شد، افتاد و از پیوند آن دو، مشی یه و مشی یانه چنان که طبیعت آفریدگان است به آرزوی زاد و ولد افتادند و با هم جفت آمدند، این را خوئیتوک دس برادر و خواهر گویند. و بسیاری جفتهای دیگر از آنان به بار آمدند و هر جفتی همواره زن و مرد شدند، و همه مردمانی که تا کنون بوده اند، و اکنون هستند و در آینده خواهند بود، همه زاده خوئیتوک دس اند. از اینجاست که آن را قانون توصیه می کند، و هر جا آن انجام می شود نتیجه اش ازدیاد نسل آنجاست. و می گویم که دیوان دشمنان مردم اند و نابودیشان را خواستن از طریق خوئیتوک دس به ثمر می رسد ( چه این کار مایه آبادانی و تندرستی و افزونی است و دیوان را تنگی و خواری و ناتوانی می آورد.) و می گویم هر چه فرزندان از نظر تخمه و نژاد به اصل خود نزدیکتر باشند خوش اندامی و تناوری و خردمندی و خوش اخلاقی و آزرم داری و برتری هنرها و تواناییها و دیگر خصایص در آنها بیشتر است و از آنها بیشتر سهم می برند و رضایت بیشتر دارند ( در اینجا موبد از ازدواجهای ناهمگون به اکراه یاد می کند و آن را چون جفت شدن سگ با گرگ و اسپ با خر می داند که نتیجه ای ناخوشایند به بار می آورد).

و این است سودِ پاک نگهداری نژاد . می گویم که سه گونه محبت بر خواهر و برادر از آنچه که از آنان به بار خواهد آمد، می رسد. یکی وقتی که فرزند، زاده برادر و برادر باشد؛ یکی وقتی که فرزند، زاده برادر و خواهر باشد، و یکی وقتی که فرزند، زاده خواهر و خواهر باشد ( که در هر سه این موارد، فرزندان محبت از دو سو می برند و هنرها از دو طرف می گیرند.) ( این است معنی اصلی خوئیتوک دس. بقیه مطالب ساخته افسانه پردازان است). و هم بدین گونه است وضعیت آنان که از پدر و دختر زاده شده اند و یا از پسر و مادر... و او که فرزند فرزند خود را می بیند، شادمان می شود حتی اگر که آن زاده، از تخمه کسی باشد که از نژاد دیگر و از کشور دیگر باشد. و این هم مایه شادی و خرمی است که مردی می بیند پسری که از دختر خود آورده است، برادر همان مادر هم می شود و او که از پیوند پسری با مادرش به بار آمده، برادر پدر خود هم می شود. سود این کارها بیشتر از زیانشان است و اگر کسی بگوید که چنین کاری اهریمنانه است ( خواننده به اعتراض علیه فتوای خشک توجه کند! )، باید گوشزد کردکه اگر زنی در شرمگاهش بیماری ای رخنه کند آیا بهتر نیست که برادرش یا پدرش یا فرزندش بدو دست زنند تا غریبه ها؟ ( و آیا این بهتر از آن نیست میان پارسی مردی و رومی زنی با کوس و نقاره عروسی راه اندازند؟ آیا در خانه ماندن و با خویش خود ساختن مناعت و از خودگذشتگی نمی آورد؟ آیا از بیرون همسر ستاندن هزار آرزو و بویه و هوسهای دنیایی به دنبال ندارند؟ آیا با غریبه بودن، دروغ و تقلب را افزون نمی کند و هوسرانیهای بیرون از خانه پیش نمی آید؟ آیا طلاق و دعواهای خانوادگی در میان زن و مرد غریبه به میان نمی آید؟ آیا در مقابل، زناشوییهای خانوادگی اشتراک مساعی و دلجوییهای دایم و مهرورزیهای بی پایان نمی آورد؟) و اگر با همه اینها که گفتم باز کسی بگوید که این کار یک تباهی ننگین است ( باز دلیل دیگری که مردم از فتواهای ناپذیرفتنی رویگردان بوده اند)، باید بگویم که ( تباهی و بی عاری به خودی خود وجود ندارد و استعاری است) مثلا ما و شما کسی را که برهنه در اجتماع آید دشمن می داریم و ننگین می شماریم اما آنان که برهنه می زیند، او را خوش اندام و زیبا می شمارند. مگر نه این است که گروهی بینی کوفته را مایه زیبایی رخسار می دانند و عده ای بینی بلند و عقابی را مایه فخر و نیکرویی؟ ( همان مطلبی که در شعر: تو مو می بینی و من پیچش مو، تو ابرو من اشارتهای ابرو، می یایبیم) از این گذشته، زیبایی و خوشگلی با تغییر زمان فرق می کند. زمانی بود که هر کسی سرش را می تراشید گناهی مرتکب می شد که شایسته مرگ بود. در آن زمان مرسوم مملکت نبود که مردم سر بتراشند ( بسنجید با نفرین، الهی سرت را بتراشند، که در شیراز هنوز برای آرزوی خجالت زده شدن بدخواهی می گویند)، ولی امروز حکیمی را می شناسم که ستردن موی سرش را حسن می داند و حتی کاری نیکو می شمارد... برای ما آن کار نیک (خوئیتوک دس) توصیه الهی است، نگهدارنده نژاد است و مایه کامل بودن خاندان... زیانش کم است و سودش فراوان... و همه نیاکان و پدران ما بر آن رفته اند و سود دیده اند... و اگر کسی بگوید که قانون در مورد آن رسم بعد ها گفته است: (( آن را به کار نگیرید)) ( دلیل دیگری که قانون رسمی هم چنان کارهایی را ممنوع کرده بوده است)، هر که از چنان قانونی آگاه است، گو بپذیر، ما که نیستیم، ولی هر آگاهی می داند که همه آگاهیها از خوئیتوک دس برخاسته است زیرا که دانش ما از پیوند دو جزء می آید یکی دانش ذاتی و یکی دانش آموختنی، و معلوم است که دانش ذاتی مؤنث است و دانش آموختنی مذکر، و چون هر دو آفریده آفریدگارند پس خواهر و برادرند؛ و هر چیز دیگری که کامل است هم از پیوند اجزاء کامل به بار آمده است، چون آب که ماده است و آتش که نر است و این دو را خواهر و برادر می شمارند ( که گرچه با هم نمی پیوندند ولی در تن آدمی به یکسان با هم جوش می خورند، چنانکه اگر در مغز آب زیادتر باشد می پوسد و اگر آتش زیادتر باشد می سوزد).

این بود طولانی ترین و استوارترین گواه کتبی زرتشتی برای رسم (( ازدواج با محارم )). خواننده خود می تواند به روشنی در یابد که این دفاع پر آب و تاب برای این لازم شده که همان زمان هم این رسم شدیدا مورد حمله بوده است، و فقط چند روحانی آن را تجویز و عده کمی از مردم از آن پیروی می کرده اند ( لازم به یاد آوری است که چنین موردهایی را نیز در جامعه کنونی داریم که عده ای از روحانیان مسائلی چون صیغه و ازدواج موقت را مطرح می کنند ولی مورد پسند و قبول اکثریت مردم نیست جز عده اندکی). به راستی در این تفسیر دور و دراز مطالب متناقض درهم آمیخته است و تشخیص آنها به سادگی ممکن نیست و برای همین عده زیادی که مطالب را سرسری خوانده اند گول بعضی از جملات را خورده اند و کل قضیه را به صورت انتساب عام وانمود کرده اند ( مثلا سعید نفیسی، دمناس، فرای، بوچی، دوشن گیمن و کریستن سن. حتی خدابیامرز منصور شکی هم در مقاله، حقوق خانواده در ایران باستان، دانشنامه ایرانی،ج9، ص184، به همین توهم دچار شده و نوشته است: ازدواج با محارم، که اصلا میان نجبای بسیاری از ملل رواج داشت، بعد ها در کلیه سطوح جامعه ایرانی چه بالا و چه پایین به طور عام انجام می شد. بسیاری از پادشاهان ایران خواهر و دختر خود را به زنی گرفتند، این گونه گزافه های بی پروا نتیجه ای جز گمراهی خوانندگان ندارد حتی اگر هدف از نوشتن آنها جز دانش دوستی چیز دیگری نباشد ! ).

در قانون نامه رسمی دوره ساسانی کتاب هزار دواریها ( ماتیگانِ هزار داتِستان) ( طبع و ترجمه آناهیت پریخانیان؛ پیشتر مطالب این کتاب را درباره چنین مقرراتی منصور شکی در مقاله زناشویی ساسانی آورده بود.) آمده است که اگر پدری ارثیه دختری را به دخترش داد و بعد او را به زنی گرفت پس از مرگش آن زن ازسهمیه ارث همسری نیز برخوردار می شود ( بخش یکم، فصل 44، سطرهای 8 تا 12) ( ترجمه پریخانیان، ص119؛ شکی، زناشویی ساسانی، ص 335 و 336). و باز آمده است: اگر پدری دخترش را به زنی کرد پس از مردنش او فقط ارث همسری می برد ( و نه ارث مضاعف) ( همانجا، سطرهای 13 تا 16) ( همان مقاله، ص336). در همان کتاب ( بخش دوم، فصل 18، سطرهای 7تا 12) این گونه آمده است که اگر مردی تعهد کرد که این ملک ( یا مال ) ده سال دیگر به پسر من می رسد به شرطی که با دخترم ازدواج کند، ده سال بعد باید ملک را به پسر بسپارد، و اگر ازدواج آن دو زودتر انجام شده، تعویض مالکیت هم می تواند زودتر انجام شود، ولی اگر پسر از ازدواج سر باز زد، تعلق آن ملک ( یا مال ) بدو نباید صورت پذیرد ( همانجا).

این موارد از یک کتاب قانون نامه رسمی، جای چون و چرا باقی نمی گذارد. همین طور است مواردی که در روایات موبد بزرگ زرتشتی همیت ( اِمید ) پسر اشو وهشت مذکور است ( این موارد را پیشتر دمناس ترجمه و تفسیر کرده بود. اما خود کتاب را نزهت صفائی اصفهانی در 1980 در کمبریج ( ماساچوست ) چاپ کرد. شکی هم در مقاله زناشویی ساسانی از آن بهره گرفته بود). یکی از پرسشها در پاسخ به این مسئله است که در مورد پسری که تعهد به ازدواج با خواهرش کرده است یا توصیه پدر و مادر را برای آن کار پذیرفته اما از انجامش سر باز زده است چه باید کرد؟ ( پرسش 22- اصفهانی، ص 155 تا 158). پرسشی دیگر مربوط است به اینکه اگر مردی خواهر یا مادرش را به زنی کرد با این که امیدی برای بارگرفتنشان نبود آیا ثواب خوئیتوک دس شاملشان می شود یا نه؟ و پاسخ این است که بلی می شود ( پرسش 28- اصفهانی، ص193 تا 196). پرسش دیگر مربوط است به اینکه اگر کسی خوئیتوک دس کرد ولی بعد بر اثر پیری یا بیماری از عهده انجام وظایف بر نیامد چه باید کرد؟ ( پرسش 30- اصفهانی، ص203 تا 206). این موارد، و مواردی که شکستن پیمان خوئیتوک دس را گناه می داند، ثابت می کند که در نظر این مفسران آخر دوره ساسانی، ازدواج با محارم حسن بوده است ( بسنجید با داوری وست، متون پهلوی، ج2، ص410).

حتی بعد از سقوط ساسانیان هم علمایی بوده اند که از خوئیتوک دس (( ازدواج با محارم )) را می فهمیده اند و از آن به شدت دفاع می کرده اند در حالی که عده ای دیگر با آن آشکارا مخالفت داشته اند. مشروحترین این مرافعه ها در کتابی از روایات ( یا فتواها ) آمده است که نسخه خطی آن از سده شانزدهم میلادی است، اما دستورات طرح شده در آن تعلق به خیلی پیشتر دارد ( همان منبع، ص414 و بعد). وست خلاصه ای از آن به دست داده است که ما لب مطالبش را می آوریم ( در اینجا هم از برای تاکید مطالب مهم، بعضی جملات را با حروف درشت تر می آوریم) :

بهترین کاری که یک کافر می تواند بکند در آمدن به دین بهی است ( یکی از بهترین دلیلهایی که پذیرفتن افراد نازرتشتی در جامعه بهدینان هنوز مرسوم و مقبول بوده است.) و بهترین کاری که یک بهدین می تواند بکند شکستن دیوان از راه خوئیتوک دس است. خود اهورمزدا نیز چنان کرده بود زیرا زمانی که زرتشت به پیشگاه او رسید و امشاسپندان را نزد او دید، اسپندارمذ را دید که دستی به گردن او داشت و چون دلیل پرسید، اهورمزدا پاسخ داد: (( این اسپندارمذ است که دختر من و کدبانوی جهان آسمانی من است و مادر موجودات)). زرتشت گفت: (( وقتی در دنیا این چیزها را می گویند، خیلی آشفتگی بر می انگیزد. چگونه است که تو، ای اهورمزدا، خودت هم در این باره همانها را می گویی؟ )) اهورمزدا پاسخ داد: (( ای زرتشت: این خود می بایستی برای مردم نیکوترین نعمتها بنماید! باری وقتی نخستین آفریدگانم مشی یه و مشی یانه آن را انجام دادند، شما نیز می بایست آن را انجام دهید! زیرا اگر چه مردمان از چنان رسمی روی گردانیده اند، نمی بایست، روی گردانند ( چه خوشبختیها همه در نزدیکی و هم خونی است و همه بلایا بر سر مردمان از آنجا می آید که مردان غریب می آیند و زنان ( بهدین ) را می گیرند ) ( و همواره دختران ما را از راه به در می برند) ( اشاره است به فرود زرتشتیان در میان جماعتهای مسلمان و یا مسیحی، آن چنان که مثلا در سیره شیخ ابو اسحق کازرونی می بینیم که از خانواده های زرتشتی برخاست و در سده چهارم بیشتر مردم کازرون را با کوششهایی خیره کننده مسلمان کرد.) ( و ثواب خوئیتوک دس چنان است که جادوگر را هم از اعدام نجات می بخشد).

(( در یکی از گفته های دینی آمده است که اهورمزدا چهار کار نیکو به زرتشت توصیه کرد... چهارم خوئیتوک دس با او که وی را زاده است، یا با دختری یا با خواهری... زمانی که سوشیانس پدید آید، همه مردمان خوئیتوک دس می کنند و همه دیوان از معجزه خوئیتوک دس نابود می شوند.)) در توضیح مطلب آمده است که انواع یاد شده خوئیتوک دس شامل برادران و خواهران ناتنی و یا دختران نامشروع هم می شود ( وست، متون پهلوی، ج2، ص417). و باز ضمن قصه ای دراز و ساده لوحانه اعتراف می شود که جمشید چون مست بود با خواهر خود خوابید، ولی بلافاصله نیکوییهای خوئیتوک دس با عالیترین اوصافی بازگو و ثواب آن بهشت خرم باشد، وعده داده شده است و در عوض دوزخ به کسی وعده گشته است که دیگران را از خوئیتوک دس باز می دارد، زیرا (( آنچه دیگران گناهی شنیع می دانند در قانون ما طاعتی مزدایی است)) ( همان منبع، ص417 تا 426. باز اینجا هم گواه اعتراض مردم به فتوایی ناپذیرفتنی هستیم).

(( این هم در دین آمده است که: زرتشت به اهورمزدا چنین گفت: به نظر من این کاری است ناخوب ( وَدو ) که می کنند؛ و خیلی شک برانگیز است که من باید خوئیتوک دس انجام دهم چنانکه گفتی در میان انسانها کاملا رایج است، ( اهورمزدا پاسخ می دهد که این کار مایه تکامل همه چیز و لازم است.) )).

هیچ یک از شواهد ما این گونه صریح حقیقت را بیان نکرده است: مردم به هیچ روی به فتوای روحانی خشک مغزی که چنان کاری را روا می دانسته است، اعتنایی نداشته اند، و همانطوری که وست متذکر شده است، استناد او به این روایت و آن سند دینی بیهوده است چون که هیچ کدام از مآخذ ادعایی او درست نیست ( این داوری وست است: همان منبع، ص419 و بعد، و ص427 و بعد).

به همین دلیل در روایات پارسی، که در سده هفدهم نسخه برداری شده است، خوئیتوک دس اصلا معنی ازدواج با محارم نمی دهد، بلکه موبدان ایرانی در فتواهایی که برای زرتشتیان هند نوشته اند، خوئیتوک دس را عملی پر ثواب دانسته اند اما آن را (( پیوند میان عموزادگان و خاله زادگان )) معنی کرده اند. و در پاسخ سوالی که روابط خانوادگی در خوئیتوک دس چگونه است، گفته اند: پیوند میان زادگان برادران و خواهران با هم بسیار خوب است. به عبارت دیگر، خوئیتوک دس به معنی زناشویی خویشاوندان با هم است و بس ( همان منبع، ص427 تا 430).

شواهد تمثیلی و افسانه ای

یک دسته از شواهد کتبی ما درباره خوئیتوک دس عبارت است از مواردی که برای ازدواج با محارم در میان ایزدان و یا موجودات و افراد افسانه ای آورده اند و هدف از ذکر آنها اثبات جایز بودن چنان ازدواجهایی در میان انسانها بوده است. تعداد این گواهیها در مقایسه با شواهد کلی بسیار کم و آنچه به نظر ما رسیده به شرح زیر است:

در تفسیری از یسنا که در دوره خسرو انوشه روان نوشته اند، آمده است که اورمزد با دختر خود اسپندارمذ خوئیت ودثه (پهلوی: خوئیتوک دس ) کرد. گیومرتن ( گیومرت ) از این زناشویی زاد و خود با اسپندارمذ جفت آمد و نخستین مرد (مشی یه، مرتیه، مرد ) و نخستین زن (مشی یانه، مرتیانه ) از آنها به بار آمدند و از ازدواج آن دو مردمان پدیدار شدند ( همان منبع، ص 391). در یک کتیبه آرامی از دوره هخامنشی (( دین مزدیسنی )) به بانویی تشبیه شده است که هم خواهر و هم همسر بعل ( معادل اورمزد ) است ( بویس، تاریخ دین زرتشتی، ج2، ص275، با مراجع)، و در داستان سه موعود زرتشتی هم اثر چنین ازدواجی را باز جسته اند (همان منبع، ج1، ص285). همچنین آورده اند که جمشید با خواهر همزادش زناشویی کرد و فریدون با دختر خود؛ و منوچهر از زناشویی خواهر و برادری به بار آمد ( این داستان جمشید در وداها هم آمده است و بنابراین بسیار قدیمی است. به علاوه کلیه این مطالب در تاریخهای اسلامی مثل طبری، مسعودی و مقدیسی هم آمده است). و ارداویراز ( که در سنت از احیا کنندگان دین مزدیسنی است ) هفت خواهر خود را به زنی داشت و در معراج خود، در آسمان دوم روان کسانی را دید که خوئیتوک دس کرده بودند و کامرانی جاودانی یافته بودند. باز در یادگار زریران ( که اصلا به شعر و از دوره اشکانی بوده است) آمده است ( گشتاسپ می گوید، هوتس، که مرا خواهر و زن است. یادگار زریران، تدوین و ترجمه بیژن غیبی، بیلفلد آلمان، 1999 ص 22) که گشتاسپ همسر خواهر خود هئوتسا ( خوتوس ) بود. در شاهنامه و کتب دیگر آمده است که همای دختر بهمن زن او شد و داراب را از او زاد ( بهمن پسری داشت ساسان نام و :

دگر دختری داشت نامش همای هنرمند و با دانش و نیک رای

همی خواندندی ورا چهر زاد ز گیتی به دیدار او بود شاد

پدر در پذیرفتنش از نیکوی بدان دین که خوانی همی پهلوی

همای دل افروز تابنده ماه چنان بد که آبستن آمد ز شاه...

به بیماری اندر بمرد اردشیر(بهمن) همی بود بی کار تاج و سریر

همای آمد و تاج بر سر نهاد یکی راه و آیین دیگر نهاد...

نهانی پسر زاد و با کس نگفت همی داشت آن نیکویی در نهفت

( شاهنامه، ج6، ص351 تا 355- چاپ مطلق، ج5، ص483 تا 488- ).

یک جا در شاهنامه داریم ( شاهنامه، ج6، ص120، بیت 794 و 795- چاپ مطلق، ج5 ، ص150، بیت 800 و 801- گشتاسپ پس از بازگشتن از رزم ارجاسپ به فیروزی:

چو شاه جهان باز شد باز جای به پور مهین داد فرخ همای

(عجم را چنین بود آئین و داد!) سپه را به بستور فرخنده داد

در نسخ شاهنامه مصرعهای بیت دوم را پس و پیش کرده اند. صورت کنونی از ماست. متن بُنداری تصحیح ما را تایید می کند: و زوج ابنته همای من ابنه اسفندیار علی المله الفهلویه، که نشان می دهد مسئله ازدواج همای و اسفندیار است که- رسم عجم- بوده، نه دادن سپاه به بستور!) که همای خواهر اسفندیار و همسر او بود ( مسلم است که مآخذ اصلی- ازدواج همای با خویشاوندش- را داشته است و از آن یکی ازدواج همای با گشتاسپ را دریافته است، دیگری با اسفندیار و سومی با بهمن. این چنین است که افسانه ای مایه افسانه های دیگر می شود).

داستان ویس که همسر برادرش ویرو بود ولی به رامین عشق می ورزید بسیار مشهور است ( اصل این داستان هم به زمان اشکانیان باز می گردد- رک. مینورسکی، ویس و رامین: داستانی اشکانی- برای نص موضوع رک. بالاتر، پانوشت). و قصه سودابه زن کیکاوس که بر ناپسری خود سیاوش عاشق شد و برای فریفتن او خواهرانش را به وی پیشکش کرد ( شاهنامه، ج3، ص14 و بعد. چاپ مطلق، ج2، ص211 و بعد). همه جا رایج است.

از آنجا که اینها همه موارد افسانه ای است، به هیچ یک اعتمادی نمی توان کرد، فقط می توان گفت که در اندیشه مردمان چنین ازدواجهایی مبنایی داشته است و آن قیاس با شواهد واقعی تاریخی می بوده است.

3. موارد معین تاریخی

من سرتاسر تاریخ ایران را بارها زیر و رو کرده ام و حدود پنجهزار سند یونانی و رومی و سریانی و چینی و عربی و فارسی و پهلوی و اوستایی و فارسی باستان را نقطه به نقطه خوانده ام و از میان آنها فقط پانزده مورد معین تاریخی یافته ام که شخصی به ازدواج با محارم روی آورده است. هشت تای آن به دوره هخامنشی تعلق دارد، سه تا به دوره اشکانی و چهار تا به دوره ساسانی. در اینجا این موارد را می آورم و بعد به مطلب دیگر یعنی توضیح علل چنین ازدواجهایی و نتایج حاصل از چند سوء تعبیر می پردازم. به گفته هرودت کمبوجیه بر خلاف قوانین پارسی با دو خواهر خود پیمان زناشویی بست ( یکی هئوتسا و دیگری که نامش را نبرده است)( کتزیاس که این داستان را به اشاره آورده است نام او را رکسانا- رئوخشنه – یا روشنک آورده است: شهبازی، کورش بزرگ، ص325، یادداشت 19). و داریوش بزرگ فرَتَه گونَه دختر برادر خود اَرتانَه را به زنی گرفت ( هرودت، تاریخ، ج7، بند 224). به ادعای کتزیاس داریوش دوم خواهر خود پروشات را به زنی داشت ( کتزیاس، پرسیکا، گزیده 15- الف. یاکوبی، ص 496). و به گفته پلوتارخ اردشیر دوم با دو دختر خود زناشویی کرد ( زندگانی اردشیر، بند 27). همچنین گفته اند که تری تخمه از سرداران پارسی با خواهر خود رئوخشنه ( روشنک ) زناشویی کرد ( کتزیاس، پرسیکا، گزیده 55. یاکوبی ص471). و اردشیر سوم با خواهر خود هئوتسا ( پلوتارخ، زندگانی اردشیر، بند 26). و سرانجام این که داریوش سوم ( کلیه مآخذ درباره او را در کتاب برو، Berve، زیر شماره 721 خواهید یافت) همسر خواهر خود استاتیرا ( بعضی از مورخان حتی خود داریوش را هم زاده ازدواج خواهر و برادر می دانند: برو، شماره 711) بود و یکی از سرداران او مادر خود را به زنی داشت ( کنتوس کرتیوس، تاریخ اسکندر، ج8، فصل 2، بند 19).

برای دوره اشکانی نیز موارد معینی سراغ داده اند. مثلا ادعا کرده اند فرهادک ( فرهاد پنجم ) پسر فرهاد چهارم و کنیز ایتالیایی او موزا ( Musa ) با مادر خود ازدواج کرد ( منابع در باب موزا در کتاب کاراس- کلاپرُت، ص 15). در یک گزارش نجومی به زبان بابلی و خط میخی مربوط به سال 236 تاریخ سلوکی ( برابر با 75 ق م ) این گونه آمده است ( ساکز- هونگر، ص507) : (( [ نوشته شد] در سال 172 از تاریخ اشکانی [ که برابر است با ] 236، در عهد ارشک شاه و اسپبرز ( Ispubarza ) ملکه و خواهر او ))، چنانکه گفتی شاه اشکانی خواهر خود را به همسری پذیرفته بوده است. همچنین یک طومار اشکانی به زبان یونانی که در اورامانِ کردستان یافته اند با این جمله آغاز می شود ( مینز، طومار اشکانی از اورامان کردستان، ص28 و 31) : (( در عهد فرمانروایی شاه شاهان، ارشک، نیکوکار، دادگر، نامدار و یونان دوست، و [ آنِ ] ملکه، سیاکَه ( Siace )، که هم همسرش است و هم خواهرش از سوی پدر، و آریازاته ( Aryazate )... دختر پادشاه بزرگ تیگران که نیز همسرش است، و آزاته ( Azate )، همسر [ شاه] و خواهر او از سوی پدر، در سال 225 در ماه اپلئیوس ( Apellaeus )... این سند در پیش گواهان نوشته آمد.)) در اینجا چنان می نماید که پادشاه اشکانی سه زن داشته است که دو تای آنها خواهران او بوده اند ( این تعبیر عمومی است و از همان زمان چاپ مقاله مینز پذیرفته شده است).

از دوره ساسانی موارد معدودی داریم. در کتیبه سه زبانه شاپور یکم بر دیوار بنای هخامنشی در نقش رستم ( که به غلط به کعبه زرتشت مشهور شده است ) آمده است که شاپور برای عده ای آمرزش خواست و به گروهی خیریه بخشید. در میان آنان از (( دینَک، ملکه ملکه ها )) یاد شده است که (( خواهر شاه اردشیر )) بود، و از (( دخترمان ملکه ملکه ها آدُر اناهید )) سخن رفته است. این تعاریف باعث شد که عده ای دینک را خواهر و همسر اردشیر بدانند و آدر اناهید را دختر و همسر شاپور ( من جمله ماری لوئیز شومان در مقاله در باب چند زن نامبرده شده در کتیبه سه زبانی شاپور یکم بر کعبه زرتشت، و هینتس، در کتاب یافته ها و پژوهشهایی از ایران کهن، ص 124 و بعد). اما چنان که ماریق، هارماتا و ژینو نشان داده اند این انتسابها از مقوله خیالپردازی است ( رک. آدر اناهید، به قلم فیلیپ ژینو در دانشنامه ایرانی، ج1، ص472). همچنین گفته اند بهرام چوبینه با خواهر خود گردیه ازدواج کرد اما آن هم ممکن است ناشی از سوءتفاهم باشد ( طبری، تاریخ، ج1، ص998: و کانت لبهرام اخت یقال لها کردیه من اتم النساء و اکملهن و کان تزوجها... این مطلب در منابع دیگر نیامده است و به نظر ما این ازدواج از سوءتفاهم یک راوی پیدا شده. یکی از سرداران ایران در زمان هرمزد چهارم بهرام پسر سیاوش [ بهرام سیاوشان ] بود که به همراه بهرام چوبینه به جنگ با [ ترکان ] [ هیاطله ] فرستاده شد [ شاهنامه، چاپ مسکو، هشتم، ص369 ] و به همراه او هم بشورید [ همان، ص 407 تا 413 ] و بعد از جلوس بهرام به دنبال خسرو رفت اما از خال او بندوی فریب خورد و خسرو به روم گریخت و خود بندوی در جامه او گرفتار شد. بعدها همین بهرام سیاوشان از ماجرا بو برد و قضیه را به بهرام چوبینه گفت و او هم بهرام سیاوشان را با تدبیری ماهرانه کشت [ همان، نهم، 63 تا 65 ]. اکنون باید دانست که زن بهرام سیاوشان خواهر بهرام چوبینه بوده است [ نولدکه، تاریخ طبری، ص282 یادداشت 1، به نقل از تاریخ ابن بطریق]. اگر چه نام این خواهر را نبرده اند، اما از همه قراین برمی آید که وی همان گردیه مشهور می بوده است که شاید به همین دلیلِ کشته شدن شوهرش، با بهرام چوبینه ناسازگار [ به دل با برادر چو بیگانه شد: شاهنامه، هشتم، ص 417، بیت 1676 ] و بعدها هم زن خسرو پرویز شد. شاید در اصل روایت، چنین آمده بوده است که [ گردیه زنِ بهرام بود ] و در آنجا، سخن از بهرام سیاوشان بوده است نه بهرام چوبینه. بعدها ظاهرا این روایت دست به دست گشته و تحریف شده است).

اما به صراحت نوشته اند مهران گشنسپ از بزرگان دربار خسروپرویز با خواهر خود پیوند زناشویی داشت که پس از قبول دین نصاری، او را طلاق گفت ( هُفمان، ص95). و ادعا کرده اند که یزدگرد دوم در هشتمین سال پادشاهی خود (( دختر خویش را که به همسری گرفته بود بکشت)) ( همان منبع، ص 50). و کواذ ( قباد ) دخترش سامبیکه را به زنی کرد و از او کاوس زاده شد ( مارکوارت، ایرانشهر، ص130، یادداشت6 . نیز کریستن سن، ایران در زمان ساسانیان، ص377 و بعد؛ بسنجید با پایینتر).

سه: نقد شواهد

( باری دیگر یاد آور شویم که [ انتقاد منابع ] با [ فله ای رد کردن منابع ] فرق می کند. بسیارند نویسندگانی که با جملاتی چون [ بیگانگان که از آداب و رسوم ایرانی بی خبر بوده اند ] و یا [ دشمنان ایران که ما را می خواسته اند خوار کنند ] و یا [ بیگانگان که معانی اصطلاحات اوستایی را نفهمیده اند ] همه منابع را به عنوان [ موارد اتهام ] و [ غرض ورزی ] مردود شمرده اند. اما این گونه ردیات جز استهزا برای ما چیزی به بار نیاورده بوده است. این مقاله نخستین کوشش تحقیقی برای ارزیابی این موضوع است و در نوع خود سابقه ای ندارد ].

هر کس که این شواهد بیگانگان و خودیها را خوب وارَسَد در می یابد که مطالب آنها از سه حال خارج نیست: دسته ای به کلی عاری از حقیقت اند، مانند آنها که (( ازدواج با محارم )) را رسم شایع می دانند. اگر چنان بود، نسل ایرانی در همان آغاز خراب می شد و فساد اجتماعی از همان دوره هخامنشی ادامه روابط خانوادگی را به هم می ریخت. این گونه شواهد حاصل اتهامات ناشی از نفرت و دشمنی یکی دو نویسنده مشهور است که دیگران به اعتبار آنها و یا به رقابت با آنها گفته هایشان را تکرار کرده اند. مثلا نویسنده ای که در روم و یا مصر می زیسته و از اخلاق و رسوم ایرانیان معاصرش کوچکترین اطلاعی نداشته، سخن مورخی متقدم را حجت می دانسته است و چون زیاد رسم نبوده نام مآخذ خود را ببرند، چنان می نموده است که گفته تکراری او به واقع سخن بکر و تازه و به عبارت دیگر سند مضاعف است.

دسته دوم از شواهد- چه بیگانه و چه ایرانی- مبتنی بر تعبیر چند اصطلاح ایرانی اند که درست شناخته نشده اند و ما در زیر نمونه هایی از آنها را ارائه می دهیم.

دسته سوم از شواهد دروغ پردازی است و ما نمونه های آن را هم خواهیم آورد. اما یک دسته معدود، گواه ازدواجهای با محارم است که به واقع رخ داده است، و در آن موارد هم خواهیم دید که هیچ وجهه خاص ایرانیت در آنها نیست بلکه رسمی است بسیار کم سابقه که حالت بدعتِ آن بر رسمیت آن می چربد.

. ازدواج با محارم در ایران باستان روا نبوده است

این مطلب از سه دلیل واضح می شود:

اولا تاریخ واقعی ایران چنین رسمی را ناروا می دانسته است؛ دوم در چند جا که به صراحت روا بودن آن توصیه شده است، پیداست که آشکارا علیه خواست مردم فتوا داده شده است، و سوم خود واژه حقوقی و رسمی که برای این کار به کار برده شده است، یعنی خوئیت ودثه ( خوئیتوک دس ) (( زناشویی در خود دوده )) یا (( زناشویی میان خویشاوندان )) معنی می دهد، همچنانکه در میان بسیاری از جهانیان هم مرسوم و ستوده است.

شکی نیست که نخستین شاهد تاریخی این چنین ازدواجی، به زنی گرفتن کمبوجیه هخامنشی هر دو خواهرش راست. هر کسی داستان این ازدواج را به دقت بخواند یقین می آورد که خود کمبوجیه آغاز کننده این رسم بوده است و ایرانیان با آن به کلی بیگانه بوده اند و اگر هم کسی دیگر این کار را کرده است، به تقلید از کمبوجیه بوده است. داستان کمبوجیه به نقل از هرودت یونانی که دو نسل بعد از او می زیست، بدین گونه است ( هرودت، تاریخ، کتاب سوم، بند31 و بعد. تفسیر آن در شهبازی، کورش بزرگ، ص412 تا 414) :

پس از کورش بزرگ پسر بزرگ او کمبوجیه به پادشاهی نشست. وی مردی بود خودسر و کینه جو و بسیار سنگدل. اول کاری که کرد این بود که تنها برادر خود بردیه ( برزو ) را که جوانی دلاور و ستوده بود پنهانی کشت تا مبادا روزی بر او بشورد و پادشاهی را از او بگیرد، بعد هم به خواهر خود هئوتسا دل باخت و بر آن شد که او را به همسری بگیرد. (( یک چنین زناشویی برای آزادگان ایرانی پیشینه نداشت )). (( کمبوجیه ناچار شد قانون پارسی را بشکند تا بر خواست خود دست یابد)). ( لازم است که خوانندگان به این دو جمله دقت کنند). یکی از وظایف پادشاه ایران این بود که در کارهای مهم با (( داوران شاهی )) و (( نژادگان ایرانی )) رای زند و از آنان راهنمایی خواهد. (( داوران شاهی )) هفت تن از آزادگان بودند که برای مشورت دادن به شاه و بازداشتن او از کارهای زیانبار برگزیده می شدند و تا هنگامی که گناهی از آنان سر نزده بود جاه و ارجشان به جای می ماند. کمبوجیه که از دل باختن به خواهر خود نزد ایرانیان شرم داشت (( داوران شاهی )) را گفت تا نگاه کنند و ببینند که آیا قانونی هست که زناشویی برادری را با خواهر خود روا داند یا نه. داوران که مردانی پاک و ناموس خواه بودند ولی از زود خشمی و تندخویی کمبوجیه آگاهی داشتند خواستند بی آنکه قانون پارسی را به دروغ بیالایند خود را از خشم کمبوجیه دور دارند.

پس بدو چنین گفتند: (( قانونهای ایرانی را نیک نگریستیم، هیچ قانونی نیست که زناشویی برادری را با خواهرش روا داند، لیکن قانونی هست که گوید شاه ایرانی در انجام دادن هر چه دلپذیرش آید آزاد است )). چنین بود پاسخ خردمندان و قضات شاهی. و کمبوجیه بی درنگ هئوتسا را به زنی گرفت، اما چندی بعد دومین خواهر خود را که [ نامش رئوخشنه، روشنک بود ] هم به همسری در پذیرفت و بدینسان راه را برای خودسران بعدی تاریخ باز کرد، و همین که این رسم زشتی خود را نزد کسانی مثل او از دست داد، تکرارش بی مانع شد ولی همه آنان فراموش کردند که (( هیچ قانون ایرانی )) که چنان ازدواجهایی را روا داند، وجود نداشت، و کمبوجیه، که فرهنگ عیلامی گرفته بود، نیز به پیروی از رسمی عیلامی چنین (( بدعتی )) را گذاشت ( برای تقلید کمبوجیه از عادات عیلامیان رک. مقاله اپنهایم، Oppenheim، ص557 و 558 ، که بر سندی بابلی متکی است که به موجب آن کمبوجیه در معبد نبوی بابل، با لباس عیلامی ظاهر شد و مایه نگرانی و دلچرکی بابلیان گردید. از تاریخ عیلام می دانیم که یکی از ملکه های آنجا با دو برادر خود ازدواج کرد: هینتس، جهان از یاد رفته عیلام، ص91).

کسی که تاریخ ایران را به دقت می خواند به مطالب دیگری بر می خورد که نتیجه بالا را تایید می کند. بیش از یکصد و بیست نویسنده یونانی و رومی و سریانی و یهودی و ارمنی همزمان هخامنشیان و اشکانیان و ساسانیان بوده اند، و از میان آنان چند نفر آداب و رسوم و قوانین ایرانی را به خوبی می شناخته و توصیف کرده اند. این چند نفر عبارتند از هرودت، گزنفن، افلاطون، ارسطو، استرابن، آمیانوس مارسلینوس، پروکوپیوس، نیتوفیلاکتوس، و از میان یهودیان اِستِر و نِحمیا؛ ولی هیچ کدام از آنان نگفته اند که ازدواج با محارم در ایران رسم بوده است ( هرودت فقط از داستان کمبوجیه و آن هم به صورتی که دیدیم یاد می کند ). اگر چنان رسمی در ایران (( شایع )) بود، محال بود این نویسندگان از آن بی اطلاع بوده باشند.

از اینها قاطعتر، وضعیت متون زرتشتی است. در گاتاها و اوستای اصیل که اصلا یادی از خوئیت ودثه نیست. در اوستای متأخر و کتب و روایات بعدی هم تا برسیم به آخر دوره ساسانی، هیچ خبری از این که خوئیت ودثه به معنی ازدواج با محارم بوده باشد نمی بینیم. فقط در اواخر دوره ساسانی و اوایل دوره اسلامی شواهد انکار ناپذیر داریم که عده ای چنان ازدواجهایی را ستوده می دانسته اند و عده ای بسیار نکوهیده. وقتی لابه لای روایات دقت می کنیم خوب می بینیم که آن گروه که (( خوئیت ودثه )) را به معنی (( ازدواج با محارم )) گرفته اند معدودی روحانی بوده اند که می ترسیدند زرتشتیان با ازدواج با خارجیان به نابودی بگرایند. در آخر دوره ساسانی در نقاطی از ایران مسیحیت و مانویت به قدری رایج شده بود که جامعه های کوچک زرتشتی در جایهای دور افتاده در معرض اضمحلال بودند و خطر ازدواج با بیگانه به اندازه ای موبدان را ترسانیده بود که در آن دوره معنی (( ازدواج با محارم )) را برای خوئیت ودثه تراشیدند و آن را بر ازدواجهای خیالی اهورمزدا با اسپندارمذ و مشی یه با خواهرش و جز ان استوار کرده اند. وقتی هم اسلام در رسید موضوع حادتر شد و (( نگهداری خون و تخمه و نژاد )) بر همه چیز برتری گرفت و موبدانی چند به رغم اعتراض شدید مردم (چنان که در شواهد بالا دیدیم ) (( ازدواج با محارم )) را توصیه ای الهی قلمداد کردند تا از نابود شدن گروههای کوچک زرتشتی در اینجا و آنجا جلوگیری کنند ( به همین دلیل است که جمله: من به دین مزداپرستی سوگند پیروی می خورم، که حملات را باز می دارد، که اسلحه را بیکار می دارد، که خوئیت ودثه را بر پا می دارد، در سوگند تعهد دینی [ فرورانی ] زرتشتی [ برای آن رک. بویس، تاریخ دین زرتشتی، ج1، ص 253 و 254] بدین صورت دستخورده می نماید و ظاهرا جمله [ که خوئیت ودثه را بر پا می دارد ] اضافی است [ بسنجید با داوری بویس، همان منبع، ص 254، یادداشت 24).

هر کس اعتراضهای مندرج در دینکرد و روایات را از میان (( توصیه ها )) بیرون بکشد ( کاری که ما با درشت نشان دادن آنها کردیم ) به خوبی در می یابد که موبدان معدودی که قصد الهی کردن آن گونه ازدواجها را داشتند، به جایی نرسیدند و با خشم و نفرت زرتشتیان روبرو شدند. واضح است که اگر آن رسم به رضایت مردم روا می بود دیگر لزومی نداشت آن همه دفتر و دستک دینی و فرضیات آسمانی برایش درست کنند تا برای مردم پذیرفتنی شود. خود همان توضیحات، نشان نپذیرفتن و رواج نداشتن چنان ازدواجهایی است ( چنین است داوری وست، متون پهلوی، ج 2، ص427 تا 430 و گرای، مقاله زناشویی، ص 459).

اکنون اگر به چند مورد از ازدواج با محارم در دوران هخامنشی و اشکانی و ساسانی بنگریم، مردود بودن آنها در نظر مردم روشن می شود. پیشتر بدعت کمبوجیه را شرح دادیم. اکنون بنگرید که پلوتارک ( به نقل از کتزیاس ) می گوید مادر اردشیر دوم او را واداشت با استاتیرا دختر خود جفت آید و (( به قانون و عقاید یونانیان اعتنایی نداشته باشد))، قانون و عقاید یونانی در اینجا اصلا موردی ندارد یعنی پروشات اصلا لازم نبوده است خاطرِ پسرش را از (( عقاید و قوانین یونان )) آسوده کند. نه یونان در کار اردشیر نفوذی داشت و نه یونانیان زیردست اردشیر بودند که خاطر ایشان را نگه دارد و (( کار مردم ناپسند )) خود را برایشان توضیح دهد. آنچه در مأخذ پلوتارک آمده بوده است (( عقاید و قوانین )) بوده است و بس. یعنی مادر اردشیر به او می گوید: (( تو شاهی، هر چه می خواهی بکن. دختر خود را هم به زنی بگیر، و به عقاید و قوانین اعتنایی نداشته باش.)) این (( عقاید و قوانین )) عقاید و قوانین ایرانیان بوده است که پروشات هم مثل کمبوجیه می خواهد نادیده بگیرد، و این خود دلیل بزرگی است بر اینکه عقاید و قوانین ایرانی مخالف چنان ازدواجهایی بوده است. در تایید این استنتاج یاد آور می شویم که آگاثیاس هم از تنفر اردشیر دوم از رابطه ای این چنانی گواهی می دهد ( تاریخ، کتاب دوم، بند 23).

یکی دیگر از دلایلی که ثابت می کند چنان ازدواجهایی دور از عرف و (( قوانین )) ایران بوده است. اظهار صریح دینکرد سوم است که اعتراف می کند: (( قانون در مورد آن رسم بعد ها گفته است: آن را به کار نگیرید! )) اگر چنین چیزی در قانون ایرانی نبود، لازم نمی شد برای به کار گرفتن عمل مخالفش آن همه دلیل و برهان بتراشند. پس بدین نتیجه می رسیم که حتی در اوج زمانی که مسئله ازدواج با محارم را عده معدودی تجویز می کرده اند، عده زیادتری فریاد می کشیده اند که:

(( زرتشت به اهورمزدا چنین گفت: به نظر من این کاری است ناخوب که می کنند، و برای من جای شک فراوان است که بایستی خوئیتوک دس کنم چنانکه گفتی در میان انسانها کاملا رایج است)).

تناقض چنین اعتراض واضحی با گفتارهای چند عالم زرتشتی هوادار ازدواج با محارم این اندیشه را پیش می آورد که چون این گونه ازدواجها اصلا در قانون و عرف زرتشتی سابقه نداشته است، چند مانوی و مزدکی جان به در برده که خود را در زمره موبدان زرتشتی در آورده بوده اند ( همچنانکه در دوره اسلامی در میان جاعلان حدیث و روایات کسانی بودند که برای خراب کردن ایمان مردم به عنوان راوی و محدث افسانه هایی می بافتند که مستند نبود. توجه شود که مزدک خود را [ موبد موبدان ] و زنده کننده آیین زرتشت می دانسته است: نظام الملک، سیرالملوک، طبع ه . دارک، تهران، 1346، ص257 و 258)، ( می دانیم که زندیقان ادعا می کرده اندکه می خواهند دین مزدایی را به حالت پاک اولیه اش برگردانند! ) ( به همین دلیل است که مانی و مزدکیان را [ زندیق ] یعنی [ مُفَسر، خودسر دینی ] می خوانده اند) و قوانین تباه و فساد آور خود را در قالب تعبیر و تفسیر دینی ( زند ) به خورد جامعۀ آخر دوره ساسانی داده اند ( باری دیگر تاکید کنیم که کلیه شواهد صریح ایرانی، از دوره آخر ساسانی به بعد مانده است ) همراه با عده دیگری که آنها هم از اضمحلال جوامع دور افتاده و کوچک زرتشتی در میان مسیحیان و بعد مسلمانان در بیم افتاده بودند، بدان عقاید تن در داده اند و از قول اهورمزدا ساخته اند که: (( شما نیز می بایست آن را [ ازدواج با محارم را ] انجام دهید! زیرا اگر چه مردمان از چنان رسمی روی گردانیده اند، شما نمی بایست روی بگردانید! )).

پیشتر اشاره کردیم که از پانزده مورد تاریخی که در سرتاسر فقط تاریخ ایران از ازدواج با محارم سراغ داده اند چند تا دروغ محض است و فقط چند فقره است که آنها را می توان پذیرفت اما نه به مثابه نمونه مرسوم بلکه به عنوان نمونه های نامرسوم و غیر طبیعی، که مثالهای آن در میان همه ملل دیده می شود و از آنها یاد خواهیم کرد. در اینجا می خواهیم دو نمونه از این دروغ پردازیها را باز نماییم. نمونه اعلای این خیال بافیها در یک روایت مسیحی درباره یزدگرد دوم آمده است و آن بدین قرار است که وی در هشتمین سال پادشاهی خود (( دختر خود را که به همسری گرفته بود بکشت. )) ( هفمان، ص 50 ). مورخان جدید هم این روایت را به عنوان حقیقت می پذیرند ( مثلا کریستن سن، ایران در زمان ساسانیان، ص 307). اکنون بیاییم و آن را بررسی کنیم:

یزدگرد دوم پسر بهرام پنجم یا بهرام گور بود، و بهرام گور در آغاز هشتمین سال پادشاهی پدرش زاده شد ( شاهنامه، ج7، ص266، بیت 30 و بعد، درباره یزدگرد می آورد:

زشاهیش بگذشت چون هفت سال           همه موبدان زو به رنج و وبال

سر سال هشتم مه فرودین                    که پیدا کند در جهان هوردین

یکی کودک آمدش هرمزد روز                به نیک اختر و فال گیتی فروز

هم آنگه پدر کرد بهرام نام                     از آن کودک خرد شد شادکام )،

یعنی در سال 407 م، و به هنگام به تخت نشستن در بهار 421 م چهارده ساله بود ( نولدکه- طبری، ص 85، یادداشت 4)، و نیز به هنگام مرگ در 439 یعنی در سال هیجدهم از پادشاهی خود سی و دو ساله بود ( همان منبع، ص423). پس تاریخ زادن یزدگرد دوم را زودتر از هفده سالگی پدرش، یعنی (407+17) 424م نمی توان گرفت. بنابراین وقتی یزدگرد دوم به پادشاهی رسید حداکثر (424- 439 )پانزده ساله بود و در سال هشتم از پادشاهی خود حداکثر بیست و سه سال داشت. پس چگونه می توانست در آن موقع دختر خود را به همسری گرفته بوده باشد و بعد هم از او زده شده باشد به طوری که او را بکشد؟ این خیالبافی محض است.

نمونه دیگری از این نوع دروغ پردازیها داستان ازدواج کواذ ( قباد ) است با دختر خود. تئوفانس بیزانسی می گوید که کاوس پسر کواذ و برادر بزرگ انوشه روان از ازدواج کواذ و دخترش سامبیکه به وجود آمده بود ( به نقل مارکوارت از وی، ایرانشهر، ص131 و 132، یادداشت 6). اما مارکوارت ثابت کرده است که چنین امری از نظر زمان بندی تاریخی درست نیست. از سوی دیگر طبری گفته است کواذ را خواهرش، از زندان فراری داد ( طبری، تاریخ، ج1، ص887)، ولی پروکوپیوس بیزانسی می گوید این کار را همسر کواذ کرد ( تاریخ جنگ ایران، ج1، بند 6) و مورخ جدید با سر هم کردن اینها می گوید کواذ را خواهرش، که همسرش بود، فراری داد! ( مارکوارت، همانجا. کریستن سن، ص378).

2. (( ازدواج با محارم )) به ندرت در همه جا روی داده است

نمی توان انکار کرد که ازدواج کمبوجیه با خواهرانش اتفاق افتاده، اگر چه بر خلاف قانون ایرانی بوده است. باز نمی توان انکار کرد که کتب متأخر زرتشتی بر چنان ازدواجهایی صحه گذاشته اند گو اینکه درست بر خلاف رسم جامعه توصیه می کرده اند. به عبارت دیگر، (( ازدواج با محارم )) به طور بسیار محدود در تاریخ ایران اتفاق افتاده است ولی تاریخ ایران خیلی چیزهای دیگر هم دیده است که نه ربطی به قوانین ایرانی داشته است و نه ربطی به عرف زرتشتی. چنانکه نشان خواهیم داد تعدادی از این ازدواجها بر مبنای تعبیر غلط چند واژه اساسی حقوقی اتفاق افتاده اند و در این موارد گاهی خودخواهی وبی اعتنایی فرمانروایان به عرف هم مؤثر بوده است. نمونه ای از این کارها ازدواج موزای رومی با پسر کوچکش فرهادک است که در خردسالیِ او انجام شده، چون موزا، کنیزی رومی، به هوس تاج و تختِ فرهاد چهارم افتاد و شوهر را کشت، و به بهانه این که پادشاهی میراث پسرش است، تخت و تاج او را گرفت و برای این که او را در چنگ خود نگه دارد با او پیوند زناشویی بست ( رک. پانوشت پیشین، ژوزفوس می گوید این کار خشم نجبای پارتی را به دنبال داشت). آیا این رابطه سیاسی کاری به قوانین ایرانی داشت؟ کمی بعد از این واقعه، امپراتور روم کلودیوس یکم شبی را در بستر خواهرزاده خود به سر برد و فردایش مجلس سنای روم را مجبور کرد ازدواج آن دو را به رسمیت بشناسد! ( رک. ویدنمان، Wiednemann، ص240) از روی این یک نمونه هوسبازی می توان دید که امپراتوری رومی (( ازدواج با محارم )) را با یک فرمان رواج می توانست داد.

در تاریخ یونان می خوانیم که خدای خدایان زئوس با خواهرش هرا ازدواج کرد ( ایلیاد هومر، سرود هفدهم، سطر128 و بعد)، و یا این که اِلکی نوس با خواهر ( ادیسه هومر، سرود هفتم، سطر54) و به روایتی با برادرزاده ( همان کتاب، سرود هفتم، سطر60) خود پیوند زناشویی بست و دیومِدِس با خاله خود همسری کرد ( شرادر- نهرینگ، ج2، ص599). در اولین اسفار تورات به موارد متعدد از ازدواج با محارم بر می خوریم بی آنکه کوچکترین اشاره ای به ناباب بودن آن شده باشد. مثلا در سفر آفرینش به غیر از فرزندان آدم و حوا که با جفت آمدن مردمان زمین را درست کردند، می خوانیم که ابراهیم با ناخواهریش سارا زناشویی کرد ( سوره 20، آیه 12)؛ نوح دختر برادر خود را به زنی گرفت ( سوره 29، آیه 19 و بعد) عمران با عمه اش زناشویی کرد و موسی و هارون را یافت ( سِفرِ خروج، سوره 6، آیه 20). فقط در دوره های بعدی است که ازدواج با محارم محدود شده است (لاویان، سوره 18) و این محدودیت همانند محدودیت مسیحی است و البته در اسلام نیز کاملا مشخص است ( رک. فولی، زناشویی: در مسیحیت، دائره المعارف هیستینگز، ج 8، ص333 تا 343). ازدواج با محارم در میان ملل باستانی دیگر هم یافت می شود. در میان خاندانهای شاهی مقدونیه و اپیروسی ( بالکانی ) نشان آن یافت شده است ( شرادر- نهرینگ، ج2، ص599 و 600). در میان مصریان قدیم ازدواج خواهر و برادر رواج داشت و تا دوره مسیحیت ادامه یافت ( برای زناشویی خواهر و برادر و محارمان دیگر در مصر قدیم و بطالسه رک. دیودور، کتاب یکم، بند 27، فقره 1؛ [کرنی cerny و میدل تن middleton ] ). پادشاهان یونانی مصر به خصوص این گونه ازدواجها را مقدس می شمردند. در میان عیلامیان و نجبای لیسیه ( در جنوب غربی آسیای صغیر ) هم چنان پیوندهایی قانونی بود ( برایعیلامیان رک. بالاتر، پانوشت، برای لیسیان رک. بویس، تاریخ دین زرتشتی، روم، ص76). در بین النهرین در میان خانواده های بلند پایه عرب پالمیر هم چنین بود ( مثلا بر روی سکه های مالیخوس [ مالک ] دوم که ملکه گملیت [ جمیله ] را [ خواهر ] خود خوانده است). و کتیبه های یونانی از سده نخستین میلادی از شهر دورا اروپوس در سوریه ثابت می کند که آنجا هم ازدواج میان خواهر و برادر رواج داشت ( اسپونر، خویشاوندی و زناشویی ایرانی، ص54 با مآخذ). در میان بریتانیاییهای باستان، زن متاع مشترک میان مردان بود ( دشن گیمن، ص207). به گفته استرابن و ارمیا زنا با محارم و با زن دیگران در میان کلتهای ایرلند شیوع داشت ( به نقل از شرادر- نهرینگ، ص600). حتی لوگائید پادشاه ایرلند مادر خود را به زنی گرفت ( دشن گیمن، ص207 و بعد). در میان ایرلندیهای قدیم یکی از پادشاهان لَینستِر دو خواهر خود را به زنی داشت ( همان منبع، ص208). در میان بالتهای کهن ازدواج با محارم را حدی نبود ( شرادر- نهرینگ، ج2، ص600). و لیتوانیهای باستان نیز با نامادری خود پیوند زناشویی می توانستند بست ( همانجا).

بنا بر این (( ازدواج با محارم )) خاص قوم خاصی نیست. همه جا نمونه هایی داشته است، اما از گواهی هرودت بر می آید که در ایران باستان این رسم رایج نبوده است و کمبوجیه به رغم قوانین ایرانی آن را انجام داده است. پس از او هم عده ای بدان دست زده اند اما هیچ کدام به تایید قوانین نبوده است و خودکامگی بوده است و بس. برای این که کسی نگوید این نظریه محتمل نیست مثالی واضح از تاریخ روم شرقی می آورم. در سده هفتم میلادی، خسروپرویز امپراتوری روم شرقی را چنان شکست داد که نزدیک بود به زانو درآید. در آن موقع خطیر هرقل قدرت را به دست گرفت و با کمک ارباب کلیسا اعلام جهاد علیه ایرانیان داد و آنان را پس از نبردهای سنگین در هم شکست. این هرقل از (( مقدسترین )) و (( محترمترین )) امپراتوران مسیحی به شمار رفته است و هر وقت از او سخن به میان می آید، دین داری و خدمت او به عالم مسیحیت هم یاد می گردد. اما همین امپراتور (( نجات دهنده عالم مسیحیت )) و (( بازگرداننده دار جانبخش عیسی به اورشلیم )) ازدواجی کرد که جهان مسیحیت را به حیرت واداشت. به گفته نیکه فوروس ( Nikephoros ) بطریق بزرگ قسطنطنیه، که صد و بیست سالی پس از هرقل می زیست امپراتور (( کاری غیرقانونی کرد که در سنت رومی ( مسیحی ) غدغن است زیرا با خواهرزاده خود مارتینا پیمان زناشویی بست؛ و وی دختر خواهر خود او، ماریا نام، بود. هرقل از او دو پسر به نامهای فلاویوس و تئودوزیوس پیدا کرد)). نیکه فوروس می گوید همه حتی هواداران هرقل بر او سخت خرده گرفتند و بطریق اعظم او را در نامه ای نکوهش کرد اما وی اعتنایی نکرد ( رک. Nikephoros,Short History,tr.C.Mango,Washington,D.C.,1990,pp.53-54 ). این چنین، خودکامگان روزگار قوانین و عرف را زیر پای می گذارده اند، و کار آنان را به مثابه قانون دانستن و به حساب قوانین حاکم بر اعمال مردم یک کشور دانستن اصلا درست نیست بلکه زناشویی کمبوجیه و کلودیوس و هرقل و امثالهم را باید (( خارق العاده )) دانست.

3. تعابیر غلط که مایه اشتباه نویسندگان گشته است

با اینکه این همه شواهد کتبی برای ازدواج با محارم در ایران داریم نمونه های واقعی آن چنان محدود است که باید دلیلی برای این خیالبافی نویسندگان پیدا کنیم. یعنی باید پی ببریم که چرا نویسندگان این سان به وفور چنین نسبتی به ایرانیان داده اند در حالی که تعداد واقعی چنان پیوندهایی ناچیز بوده است. به نظر ما سه دلیل برای چنان اشتباهاتی وجود داشته است. یکی شیوع چنان ازدواجهایی در میان ملل دیگر، که باعث می شده است نسبت دادن آن به ایرانیان خارق العاده به نظر نیاید. دوم واقع شدن ازدواج کمبوجیه با خواهرانش که نمونه و سرمشق به دست نویسندگان داده است تا هر گردن فراز تاریخی را که بخواهند با چنان کاری ارتباط دهند و تعجبی هم به بار نیاورد. سوم تعابیر غلطی که چهار اصطلاح حقوقی و اجتماعی پیش آورده است و این اصطلاحات (( خویشاوند )) و (( دختر )) و (( برادر )) و (( خواهر )) ند که ما یکی یکی آنها را شرح خواهیم داد.

برای توضیح مورد سوم باید مقدمه ای در تحول بعضی از واژه ها و اصطلاحات مرسوم بیاوریم تا با قیاس با اصطلاح خوئیتوک دس مشخص کنیم که به معنی ظاهری اعتمادی نیست. در حقیقت یکی از دشواریهای تاریخ باستان تکیه پژوهندگان بر تعابیر عادی و تحت اللفظی واژه های کلیدی است، زیرا واژه ها هم، همانند مردمان، زاده می شوند و تحول می یابند و گروهی از آنان هم می میرند. اگر کسی امروز معنی اصلی (( دهقان )) را بداند که روزی به خداوند و صاحب ده و یا حتی نجیب زاده فرهیخته اطلاق می شده است ( مینوی، دهقانان، مجله سیمرغ، سال یکم، 1352، ص8 تا 13 )، در به کار بردن آن برای کشاورز ساده بی زمین و یا کارگر مزرعه تردید خواهد کرد. همچنین اگر در متنی از هزار سال پیش لشکری را (( زره پوش )) خوانده باشند، معنی آن با لشکر زره پوشِ امروزی بسیار تفاوت دارد. آن روز با زره و کلاهخود و سپر به جنگ می رفتند و امروز با تانک و توپ و موشک و نقاب ضد گاز. نمونه دیگر واژه (( یزدان )) است که همه ما هزار سال است که در معنی (( خدا )) به کار می بریم اما اگر مته روی خشخاش بگذاریم می بینیم که معنی اصلی آن (( خدایان )) است، چه جمع ایزد با یَزَد می بوده است. باز هم دو نمونه می آوریم: از سده یازدهم عیسوی به بعد اروپاییان به سرداری رهبران و سربازان فرانکی ( فرانسوی ) به مشرق زمین حمله ور شدند و جنگهای صلیبی را راه انداختند و این آشنایی از همان زمان باعث شد که مشرقیان اروپاییان را (( فرنگی )) ( فرانکی، فرانسوی ) بخوانند و چون اروپا در غرب بود کم کم (( فرنگی )) به معنی غربی شد و امروز حتی امریکاییان را هم فرنگی می خوانیم. یا این که چون در زمان هخامنشیان پادشاهان ایران از (( پارس )) برخاستند، دولت آنها را (( پارسی )) و سرتا سر کشور بسیار پهناور آنان را – که شامل مردمان گوناگون با زبان و فرهنگ مختلف می شد- (( فارس )) و به یونانی (( پرسیا )) خواندند و دولتهای بعدی هم به همین نام مشهور شدند و کشور ایران در زبانهای سامی و غربی، پارس و فُرس و پرشیا و مانند آن خوانده شد که با داشتن ایالاتی چون خراسان و بلوچستان و قندهار و آذربایجان و کردستان و خوزستان، اصلا و ابدا با معنی کشور ایران سازگاری نداشت. پس اگر حالا کسی بگوید شاهنشاهی ساسانی یا پارسی شامل آن ممالک هم می شد، کسی که حدود فارس بعدی را می شناسد خیال می کند که آن حدود در زمانهای باستان خیلی بیشتر بوده است و مثلا سمرقند و گنجه و تیسفون هم جزو (( فارس )) بوده اند! چند نمونه دیگر هم بدهیم و برویم بر سر مطلب. در میان بسیاری از ملتها برده داری رواج داشته است. در ایران قدیم کسی که از دیگری فرمانبرداری می کرده با او پیمان می بسته و در بستن این پیمان لازم می آمده که آنان دست به کمر همدیگر بزنند و سوگند خورند و گاهی فرد والامقام کمربندی به فرد زیر دست می داده است. بدین ترتیب فرد زیردست (( کمر بسته )) و یا (( بندی )) فرد والامقام می شده است ( رک. کتاب بسیار معروف ویدن گرن، ملوک الطوائفی در ایران باستان) و یونانیان و رومیان که معنی این عهد و پیمان را نمی دانسته اند، فرد زیر دست را (( بنده )) فرد والا مقام خوانده اند و برای ایرانیان باستان هم سازمان برده داری بزرگی دست و پا کرده اند. اما حقیقت این است که (( بندۀ )) کسی بودن یعنی (( فرمانبرداری مبتنی بر عهد و پیمان با کسی داشتن )). وقتی داریوش در کتیبه بیستون گَئوبرَوَ ( گاوباره ) پدر زن خود را (( بنده من )) می خواند ( داریوش بزرگ، کتیبه بیستون، متن فارسی باستان، ستون پنجم، سطرهای 5 ، 7، 9 ، ترجمه آن در شهبازی، جهانداری داریوش بزرگ، ص54) مقصود او این نیست که گاوباره (( بردۀ )) اوست، بلکه می خواهد رابطه عهد و پیمان فرمانبرداری را مشخص کند. همین طور در زمان ما وقتی کسی به کسی می گوید: (( بنده شمایم )) و یا (( بنده به شما گفتم )) و یا (( این بنده را معاف دارید ))، به هیچ وجه نمی خواهد بگوید که وی غلام و بردۀ آن دیگری است. این مسئله در زبانهای دیگر هم نمونه های فراوان دارد که دو مورد را یاد می کنیم. حسن صباح بنیانگذار اسمعیلیان ایران با خوراندن حشیش به ماموران خود (( بهشت )) موعود را در نظر آنان مجسم می کرد و وادارشان می کرد برای رسیدن به آن به هر عملی دست زنند و عده ای از آنان را به کشتن مردان نامی ایران ( من جمله خواجه نظام الملک طوسی ) برانگیخت چنان که این ماموران حشیشی و دستگاه الموت به حشیشیون معروف گشتند و خود حشیشیون با (( آدم کش )) مترادف آمد و این کلمه به زبانهای غربی راه یافت و از آن جمله در انگلیسی اَسَسین ( assassin ) گشت. اما امروز یک فرد اسسین به معنی (( حشیش کش )) و (( بنگی )) نیست، به معنی قاتل است. یا (( کوشک )) در زبانهای ایرانی به معنی کاخ بارودار و یا خانه استوار باغ و باغچه دار بوده است و نمونه اعلای خانه های نجبا به شمار می رفته است ولی همین واژه از راه ترکی (( کوسک )) به اروپا رفته است و کیوسک ( kiosk در انگلیسی ) شده است به معنی دکه روزنامه فروشی یا تلفنخانه کوچک در راهها و غیره و جالب این که خود ما این معنی اخیر را از اروپاییان گدایی کرده ایم!

این نمونه ها را برای این آوردیم تا نشان دهیم که ممکن است واژه ای در زبانی معنی دوپهلو و چند جنبه داشته باشد و بی دقتی در این زمینه نتیجه های بدی به بار آورد و مثلا ممکن است ما در تعارفات خود، خویش را (( بردۀ )) دیگری بخوانیم و یا فلان قاتل را (( حشیشی )) بدانیم و یا رئیس دولتی را در (( کیوسک )) جای دهیم و اربابی را (( زارع )) شماریم و یا سربازی را با زره و کلاهخود دوره مغول به جنگ توپ و تانک و موشک عراقیها فرستیم! نتیجه ای که از این بحث می گیریم این است:

خوئیت ودثه اوستایی و مشتقات پهلوی آن اصلا به معنی (( زناشویی با خویشان ))- در همان حدی که در ایران اسلامی هم رایج و ستوده است- می بوده است و هیچ کس هم به خواب نمی بیند که این گونه زناشویی پسرعمو و دخترعمو و دخترخاله و پسرخاله و دخترعمه و پسردایی و دختردایی و پسرعمه در میان مسلمانان را (( ازدواج با محارم )) بشمارد. از سوی دیگر هیچ کس در تعبیر پسرعمو و دختردایی یا پسرخالۀ خود به (( خویشاوندان نزدیک )) خود ابایی ندارد. پس حتی تعبیر (( ازدواج با خویشاوندان نزدیک )) هم معنی (( ازدواج با محارم )) را ندارد. از سوی دیگر هر ایرانی می داند که در تعارفات رسم است مردم همدیگر را عموزاده و دایی زاده و عمه زاده خطاب می کنند بدون این که هیچ رابطه خانوادگی مابین آنان باشد. خود من در کوچکی می دانستم که دو پسر عموی حقیقی بیشتر ندارم ولی در کوچه ما اقلا بیست نفر بودند که مرا (( آمزا )) ( عموزاده ) خطاب می کردند و من خود چندین (( خواهر )) و (( برادر )) دارم که رابطه خویشاوندی ما در این حد است که من از پستان مادر خدا بیامرز آنان که در خانه ما بزرگ شده بود، شیر خورده ام. بچه های این افراد مرا دایی و عمو خطاب می کنند و هیچ کس هم در این مسئله انکاری ندارد.

اکنون با این مقدمه خواننده را با چهار واژه متحول شده آشنا می کنم. در ایران قدیم به خانواده های خویشاوندی که یک دودمان را تشکیل می دادند، ویث / ویس می گفتند، و برترین جوانان و دلاوران دودمان را (( پسران دودمان )) یعنی (( ویس پوهر )) لقب می دادند که آرامی آن بَربیتا می شود. بعد از آن که دودمانهایی از ایرانیان به پادشاهی رسیدند لقب (( ویس پوهر )) ویژه شاهزادگان درجه اول شد و (( پُسی ویسپوهر )) یعنی (( شهزاده پسر )) لقب ولیعهد مملکت شد ( شهبازی، ولیعهد در دانشنامه ایرانی، ج6، ص430 با مراجع). حال اگر کسی بخواهد تمام این مراحل را در یک اصطلاح خشک معنی کند، (( ویسپوهر )) دوره تاریخی را هم به جای (( شاهزاده )) ( مثلا در کتیبه های اوایل دوره ساسانی، ویسپوهران همواره به عنوان اعضای خاندان شاهی که فرمانروایی جایی را داشته اند آمده اند. ) باید به (( پسر قبیله )) معنی کند! از سوی دیگر، هر گاه به یک خارجی می گفتند در میان خاندان شاهی ویسپوهری با (( ویس دختی )) ازدواج کرد، آن خارجیِ از تحولِ کلمه بی خبر، خیلی آسان می توانست ازدواج برادر و خواهری را پیش خود مجسم کند و بعد آن را گزارش کند و خواننده اش را به گمراهی کشد.

لقب دیگری که بسیار اهمیت دارد (( خویشان نزدیک )) است که گاهی یونانیان برای پادشاهان ایران آورده اند و بر حسب مقام و موقعیت هم به معنی (( خانواده اصلی )) می توان گرفت، هم به معنی (( قوم و خویشان )) و هم به معنی (( ایل و تبار )). مثلا وقتی دیودوروس صقلیه ای ( کتاب هفدهم، فصل 20، بند2 ) می نویسد که (( یک گروه از خویشاوندان نزدیک شاه، نخبه سوار نظام را تشکیل می دادند و [ در نبرد اربلا ] تعدادشان ده هزار نفر بود))، مسلم است که مقصود (( ایل و تبار )) است. وقتی یک جا می خوانیم که شاه با مادر و همسر و دو برادر خود بر سر سفره می نشست، ( پلوتارک، اردشیر، بند پنجم، فقره 5 ) ولی در جایی دیگر از مورخی دیگر می شنویم که همین اردشیر دوم، آنتیموس یونانی را (( بر سفره خویشاوندان )) نشاند (فایناس، به نقل از او در آتنه، کتاب دوم، فصل 48، بند د ) نمی توانیم نتیجه بگیریم که آنتیموس هم جزو بستگان نزدیک اردشیر بوده، بلکه حد تعارف را باید در نظر داشته باشیم. به همین جهت بارها می خوانیم که (( پدر و مادر شاه )) با همان اصطلاحی یاد می شوند که (( خویشان نزدیک )) و اگر دقت کنیم می بینیم وقتی مورخی نوشته است فلان پادشاه با دختر خود ازدواج کرد، اصل گزارش او به خوبی می توانسته است چیزی در حد این بوده باشد که (( فلان پادشاه با فلانی که از بستگان نزدیکش بود و در خانه او بزرگ شده بود ازدواج کرد)).

واژه سوم که می خواهیم تعریف کنیم واژه (( دختر )) است که اصل آن به دُخثری بر می گردد که از آن در فارسی باستان دخسی ( و در عیلامی دوکشیش ) آمده است و در پهلوی کتیبه ای دُخش شده است و در پهلوی مانوی هم دخش. و در ارمنی دشخُی و در فارسی دخت / دختر، و همه جا معنی (( شاهزاده خانم )) داشته است ( رک. توضیح مفصل و عالمانه بنونیست در القاب و عناوین خاص در ایران باستان، ص43 تا 50 )، و بعدا به معنیهای دیگر، من جمله فرزند مؤنث آمده است (بسنجید با دوشیزه ) ولی مفهوم اصلی آن هنوز در اصطلاح ما مانده است. مثلا وقتی (( ایران دخت )) یا (( اعظم دخت )) و یا حتی (( دُخی )) می گوییم، مقصودمان (( شاهزاده خانم ایران )) و یا (( بانوی بزرگ )) و یا (( شاهدخت )) است نه (( دختر ایران )) و یا (( دختر بزرگ )) و یا (( دختر )). از همین معنیِ (( بانو )) ( بعد ها در ترکی ومغولی [ بی بی ] و [ خاتون ] ، مثلا در بی بی شهربانو یا پُل خاتون، شده است) و (( شاهزاده خانم )) است، که لقب ایزد عفت و بارداری و آبها در ایران باستان یعنی اردویسور اناهیت هم (( دختر )) بوده است که در بسیاری از بناهای قدیمی ( پل دختر، قلعه دختر...) می یابیم. به هر حال (( دختر )) فقط یکی از معانیِ مرسوم آن اصطلاح بوده است و پس به هیچ روی نمی توان گزارشی چون (( داریوش سوم با دختر خود ازدواج کرد )) را به معنی تحت اللفظی آن گرفت، بلکه بسیار محتمل است که اصل آن چنین می بوده است: داریوش سوم با (( شاهزاده خانم فلانی )) زناشویی کرد. از همه جالبتر واژه یونانی اَدِلفِه است که در دوره یونانگرایی رسم شده است و سلوکیان و اشکانیان در نوشته های رسمی خود (( همسر )) خود را به تعارف (( همسر و خواهر )) ( ادلفه ) می خوانده اند ( رک. مینز، ص39 ). به عبارت دیگر، در این دوره ها لقب ملکه ممالک ادلفه بوده است که (( همسر و خواهر )) شاه معنی می داده است، و این امر از نمونه های فراوانی که داریم بسیار آشکار است. مشهورترین نمونه آن کتبه های آنتیوخوس سوم سلوکی و زن او لائودیسه است. هر کسی چند کلمه از تاریخ بداند، می داند که لائودیسه همسر آنتیوخوس سوم دختر پادشاه ایرانی زادۀ پنتوس (در جنوب دریای سیاه ) بود و پدر او مهرداد ( یکم ) نام داشت و هیچ پیوند نزدیکی او را با آنتیوخوس سوم، که پسر سلوکوس دوم بود، وصل نمی کرد ( پلی بیوس، تاریخ، ج5، فصل 43، بندهای 1 تا 4، و زَی بِرت، ص 60). مع هذا آنتیوخوس در کتیبه های خود این لائودیسه را (( خواهر و همسر )) خود خوانده است ( شروین- وایت- کورت، ص204 ) و لائودیسه هم در کتیبه ای آنتیوخوس را (( برادر و همسر )) خود نامیده ( همان منبع، ص127). این تعبیر یک تعارف بیش نیست و فقط و فقط جنبه تشریفاتی دارد یعنی در دربار سلوکی ملکه از امتیازات دختر شاه و امتیازات زن شاه برخوردار می شده است. با این مقدمات اکنون به یکی از موارد ازدواج برادر و خواهر اشاره می کنیم که در ایادگار زریران آمده است. از مدتها پیش دریافته اند که داستان گشتاسپ در شاهنامه مبتنی است بر حماسه پهلوی اشکانی ( رک. مقدمه بیژن غیبی بر چاپ آن کتاب. به ادعای علی اکبر مظاهری [ خانواده ایرانی، ص366] وی نخستین کسی بوده که بدین موضوع پی برده و آن را به مینورسکی گفته بوده است) ( روایت فعلی آن به زبان فارسی میانه است). همچنانکه بالاتر دیدیم در ایادگار زریران، از زن گشتاسپ به عنوان (( همسر و خواهر )) او نام برده شده است ( بالاتر، این موضوع در گشتاسپ نامه دقیقی مسکوت مانده است! ) این وضع با توجه به اشکانی بودن زمان سرودن ایادگار زریران بسیار فهمیدنی است، چه در آن زمان اصطلاحات و زبان یونانی رایج بوده و اصطلاح یونانی (( خواهر و همسر )) برای (( ملکه )) رواج داشته است بدون این که ملکه یک پادشاه خواهر او هم بوده باشد. اما بعد که این اصطلاح فراموش شده، تعبیری چنان مهم از کتابی به نسبت مذهبی در میان مدعیان سواد داری و حامیان ادعایی سنن دینی رایج گشته است ولی معنی آن عوض شده و از آن همان تعبیر ظاهری خواهر بودنِ همسر را فهمیده اند. برای این است که در اوستا خواهر و برادر بودن گشتاسپ و هئوتسا یاد نشده است اما از دوره اشکانی به بعد این مسئله پیش آمده است ( مولتون، دین زرتشتی اولیه، ص206، متذکر شد که این رابطه در اوستا نیامده است و برداشت بارتولومه در مورد [ خواهر و زن بودن ] هئوتسا گشتاسپ درست نیست).

برای اینکه بدانیم اصطلاحی چگونه ممکن است به تعبیر غلط بینجامد، یک مثال دیگر می آوریم و به موضوع خاتمه می دهیم: از همان زمان اشکانیان در میان دبیران رسم شده است که در خطابه های فرمانروایان عنوان مخاطب را (( برادر )) بگذارند، یعنی پادشاهی، پادشاهی دیگر را (( برادر )) می نامد ( و این تعارف در زمان ساسانیان رسمیت گرفت و شاهان ساسانی و امپراتوران رومی یکدیگر را [ برادر] خطاب می کردند و حتی زنان آنان نیز یکدیگر را [ خواهر] می خواندند ) ( شهبازی، روابط ایران و بیزانس، در دانشنامه ایرانی، ص4 ). و یا پادشاه کمسالتری را (( فرزند )) می نامیدند و یا فرمانروای کهنسالتری را (( پدر )) می گفتند. مشهورتر از همه موارد، آن است که والرشک پادشاه ایرانی ارمنستان [ یعنی تیرداد اشکانی ] در نامه ای به برادر خود بلاش یکم پادشاه اشکانی خود را (( برادر و پسر )) او می خواند، و البته که وی پسر بلاش نبوده است ( موسی خورنی، تاریخ ارمنستان، کتاب یکم، فصل نهم ). به همین دلیل است که خسروپرویز در نامه ای که به موریق (موریس) ( Maurice ) امپراتور روم نوشت و از او به سپاه یاری خواست، خود را (( فرمانبردار و پسر )) موریق خواند ( تئوفیلاکت سیموکتا، تاریخ، فصل 4، بند 11، فقره 11). و جستینیان ( Justinian ) امپراتور روم در نامه اش به خسرو انوشیروان او را (( پدر )) خود شمرد ( مالالا، به نقل از وی در شهبازی، همان مقاله). این گونه تعارفات اگر جدی گرفته شوند معنای بسیار گمراه کننده ای به بار خواهند آورد ( جالب اینجاست که خود خسرو انوشیروان در نامه ای امپراتور جستینیان را [ برادر ما ] خواند! رک. مناندر جاندار، تاریخ، قطعه 6، [ ترجمه، ص63 ]. )، ولی چیز دیگری نیستند جز همان که امروز مرد محترم سالخورده ای در خطاب به دختری می گوید: (( دخترم )) و یا (( خواهرم )) بدون آن که رابطه ای میان آنان باشد. حالا اگر کسی بیاید و این چنین خطابی را تعبیر جدی کند همان کاری را کرده است که مورخان با ایرانیان زرتشتی کرده اند و نه تنها دختر خوانده ها و پذیرفته شدگان در خانواده را بلکه هر کسی را که به نحوی با تعاریف پدر و دختر و برادر و خواهر و جز آن خوانده شده به تهمت ازدواج با محارم گرفتار کرده اند. پس از این بحث هم نتیجه می گیریم که به صرف تعبیر اصطلاح خوئیتوک دس در چند کتاب متأخر زرتشتی و به صرف گواهیهای ناشی از تعابیر نادرست نمی توان روایی ازدواج در میان محارم را در ایران باستان پذیرفت. اگر دو چند موردی هم پیش آمده بود است، ناشی از خودکامگی و شکستن قوانین ایرانی بوده است و بس

منابع و مراجع

ایران در زمان ساسانیان کریستین سن -ایران در زمان ساسانی دکتر تورج دریایی -تاریخ کیش زرشتت مری بویس - دفاعیه اردشیر آذر گشسب -و قسمت بحثهای تارنگار http://www.cloob.com/club/post/show/clubname/zardosht/topicid

اخبار ایران شمالی: کشف آثار تمدن هخامنشی در کشور آذربایجان

iranart2005 — Tue, 04 Sep 2007 10:24:18 GMT

پتکی آهنین بر سر افعی زادگان ایران ستیز

درود به دوستان گرامی

دیروز خبری جالب را در روزنامه میثاق که ان نیز به نقل از خبر گزاری آذری پرس بود

را مطالعه کردم که این خبر در نوع خود خبری بسیار مهم برای ایران دوستان و دشمنان این فرهنگ تلقی میشود و همچون پتکی اهنین هست که با جعلیات تاریخی روزی تمدن هخامنشی را دروغ میپندارند و روزی دیگر اذریها این قوم اصیل ایران را با بی شرمی ترک میخوانند من این خبر را به نقل از این خبر گزاری در زبر می آورم

به گزارش خبر گزاري آذري پرس از اکو گروهي از باستان شناسان باکو و آلمان و گرجستان در جريان عملياتي مشترک باستان شناسي در اين منطقه بقاياي تعدادي واحد هاي مسکوني دوره هخامنشيان را از دل خاک بيرون آوردند : الياس بابايوف سرگروه باستان شناسان اذري گفت : طي اين عمليات بقاياي يک بناي تاريخي با قدمتي بيش از ۲۵۰۰ سال در يک تالار بزرگ به مساحت يکصد متر مربع و چند اتاق کوچک در اطراف ان کشف شد

وي افزود کشف بقاي اينبناي تاريخي نشان ميدهد که منطقه مذکور يکي از مراکزو مقر هاي بزرگ حکومت هخامنشي در منطقه قفقاز بوده هست

بابايوف با اشاره به اين که شهرستان شمکير داراي اثار زيادباستان شناسي است بر ضرورت ادامه عمليات باستان شناسي در اين منطقه تاکيد کرد

آذر آبادگان من جان جانان من است قیمت خون ارس رگ ایران من است

به امید پیوستن سرزمین درو از وطن به پیکره این خاک اهورایی

پاینده ایران

iranart2005 — Sun, 02 Sep 2007 09:16:18 GMT

درود بر همه دوستان نازنین

مدتی بود که به دلایل مشغله های شدید کاری نتوانسته بودم که این تارنگار رو به روز کنم

در طی این مدت در تلاش برای نوشتن مقالاتی در زمینه تاریخ ایران قبل اسلام از زوایایی مختلف به خصوص هنر -تاریخ -فرهنگ زرتشتی گری بودم اتفاقا چندین ما قبل نیز در نظر داشتم مقالاتی که در رابطه با بررسی اندیشه های زرتشت بود رو بر روی تارنگار قرار بدم ولی شاهد مسائلی بودکه سبب شد که از گزاشتن این مقالات در وبلاگ خود داری کنم ارائه نوشتار هایی در رابطه با زرتشت و تاریخ و فرهنگ ایران که بعضا با مطالعاتی و وسواس کم (بعضا حتی از طرف افرادی سر شناس )همراه بوده هست خود به دستاویزی برای ایرن ستییزان شب پرست شده هست که با نوشتار های همین ایران دوستان به فرهنگ ایران حمله کنند

که همین مسئله باعث شد که من از ارائه این نوشتار ها تا زمانی که مطالعات خودم را تا جایی که نوشتارهای کم نقص و نسبتا کاملی در زمینه هویت ایرانی و زرتشتی داشته باشم در وبلاگ خود داری کنم

ولی به یاری خدا پس این تلاش خواهم کرد که این تارنگار هر ماه در رابطه با زمینه های مختلف به خصوص در را زمینه های هنری به روز بشود

پیشینه نوروز

iranart2005 — Wed, 21 Mar 2007 01:39:06 GMT

نوروز ایران بر شما خجسته باد

نوروز پیشینه ایرانی به خصوص زرتشتی دارد (نوشته مازیار قوی دل)

آيين نوروزی، با ريشه و بنيان ِ آيينی و باور به پروردگار سرآغاز يافته، با انگيزه های ملی بارورتر شده است و در درازای چند هزار ساله، آيين زرتشتی را، چون شناسه ای در کنار داشته و دارد.

با شکوه ترين بخش جشن نوروز، که نوروز ويژه يا نوروز ِ خاصه باشد نيز همانگونه که ابوريحان بيرونی در "التفهيم"، ياد آور می شود، روز زادن اشو زرتشت، پيام دار آيين بهی است.

نوروز يکی از کهن ترين و پيشينه دار ترين جشن های جهان است و همانند بسياری از جشن ها، دارای پيشينه ی باوری، دينی و آيينی می باشد. با اين روی هستند بسياری که می کوشند و پافشاری (اصرار) می کنند که به مردم بپذيرانند جشن نوروز تنها و تنها جشنی ملی و فرهنگی است و به هيچ روی پايه و بنيان آيينی و باوری (دينی) ندارد!! و اين درست نيست.

اين پافشاری ها چه به گمان سود رسانی به مردم و آموزش دادن آنان باشد و چه با انگيزه و گمانی ديگر، کاری ناپسند، اشتباه و نادرست است و بايد از گفتن، نوشتن و گسترش آن دست کشيد. دروغ سازی و داستان پردازی در باره ی فرهنگ و آيين مردم هر چند با خواستی به گمان خود درست نيز باشد، کاری نکوهيده و ناپسند است و راه به بی راهه می برد.

شور بختانه اين دروغ پردازی ها و وارونه نمايی ها پيشينه های دور و دراز دارد و همواره نيز دست آوردهای بد و ناپسندی را در پی داشته اند.

يادمان نرود، که در همين چند دهه ی گذشته چه بسيار ـروشنفکران!!ـ، که با دروغ زنی هايی که گمان می کردند )بقیه در ادامه مطلب )

پروفسور ذهتابی

iranart2005 — Wed, 07 Feb 2007 19:34:18 GMT

انتشار کتاب پروفسور ذهتابی و جنجال دوباره ای که پان ترکسیستها برای ترویج آرای ذهتابی دارند نشان بارز شکست پان ترکسیستها در آذربایجان میباشد

من در این نوشتار در ابتدا به بررسی نظرات آقای ذهتابی خواهم پرداخت و در قسمت سخنی با جوانان آذربایجان به چرایی شکست پانرکسیستها

خواهم پرداخت

درود بر همه دوستان نازنین

همانگونه که وعده داده بودم قرار بر این بود که در این پست به بررسی دانش در ایران باستان بپردازم ولی پخش کتاب

پروفسور ذهتابی و جنجالی که پان ترکسیستها درست کردها ند مرا واداشت به بررسی آرا و نظرات این دانشمند پان ترکسیست

و صحت وسقم سخنان وی بپردازم در پست بعدی ادامه بحث در رابطه با ایران باستان را پی خواهم گرفت

همگام با جنبشی که در بازگشت به فرهنگ و هویت ناب ایرانی آغاز شده هست مردم آذربایجان این سرزمین آتش

سرزمینی که روزگاری شاهرگ حیاتی ایران کهن بود بیشتر ار دیگر مناطق ایران در تلاش رسیدن به بن مایه های

فرهنگی خودشان هستند ولی شوربختانه فرزندان جدایی طلب مکتب پان ترکسیست بیکار نشسته اند و در

راستای اجرای هدف جدایی آذربایجان با ارائه نطریاتی که سراسر بر جهل و تحریف تاریخ استوارهست سعی در

معرفی هویتی غیر ایرانی به مردم آذربایجان ایران دارند

یکی از نظری پردازان این مکتب پروفسور ذهتابی هست من در این بحث سعی در معرفی نطریاتات ایشون خواهم

داشت و در پایان به این مطلب اشارهای خواهم داشت که چگونه نظریات ایشون بعد ها به دست دوستان فکری

خودش باطل اعلام شد تا درپایان خودتان قضاوت کنید

نظریه ترک بودن قوم ماد

یکی ازنظریات آقای ذهتابی این هست که آذریها از قوم ماد هستد در این رابطه جای هیچ گونه شکی نیست

ولی آقای ذهتابی با صراحت هر چه تمام در کتابش اشاره کرد که مادها ترک هستند و از قوم آریایی نیستند در واقع یعنی هویت ایرانی ندارند

در رابطه هویت مادها چنان اسناد محکمی وجد دارد که جای هیچ گونه شک و تردید را باقی نمیگذارد

محکمترین مدرک در معرفی هویت مادها نوشتارهای مورخینی هست که در عهد باستان ز ندگی میکردند توجه

کنید عهد باستان::: که هیچ گونه شبهه ای را باقی نمیگذارند

شماري از مورخان باستان، به صراحت، مادها را «آريايي» خوانده‌اند؛ مانند هردوت [VII/62؛ فراي، ص 4 و 411]،

استرابون [XV/2.8؛ پيرنيا، ص 160] و موسا خورني [I/29؛ فراي، همان‌جا].

نام شاهان و سرداران ماد كه در متون آشوري و يوناني و پارسي‌باستان ذكر گرديده‌اند (مانند: فْرَوَرتي، اوُوَخْشَترَ،

اَرشْتْي‌وَييگَ، شيديرپَرنَ، تَخمَ‌سپادَ و…) [كمرون، ص 110، 117، 132؛ بويس، ص 6-32؛ كتيبه‌ي DB,II/33]،

همگي به آشكارا «آريايي» هستند و نه آسيانيك يا سامي يا از همه محال‌تر: تركي!

3. واژگان بازمانده از گويش مادي [مانند: Farnah (= فر)؛ Paradayda (= پرديس)؛ Vazraka (= بزرگ)؛ Vispa (=

همه)؛ Spaka (= سگ)؛ Mitra (= مهر)؛ Xshayathia (= شاه)] [دياكونوف، ص 6-65؛ لغت‌نامه‌ي دهخدا،

مقدمه، ص10؛ فقيه، ص172] در زبان پارسي باستان، و نيز تصريح «استرابون» به «آريايي» بودن زبان مادها و

پيوند و همساني آن با زبان‌هاي پارس و بلخ و سغد [XV/2.8؛ پيرنيا، ص160] و نيز كلام داريوش بزرگ ـ كه زبان

مادها و پارس ها را در يك گروه قرار مي‌دهد [كتيبه‌ي DPg؛ بريان، ص408 و 406]، نشانه‌ي روشن «آريايي» بودن

زبان مادهاست و نه ـ فرضاً ـ تركي بودن آن!

4. بناهاي مذهبي (معابد) يافته شده در سكونت‌گاه‌هاي مادها [سرفراز و فيروزمندي، ص64، 58،55] و نيز

نام‌هاي خاص مادي كه با اسامي ديني آريايي تركيب شده‌اند (مانند: Mazdakku, Bagparna, Auraparnu,

Artasiraru, Bagdatti, Bagmashda) [كمرون، همان‌جا؛ بويس، همان‌جا] به آشكارا تعلق مذهبي قوم ماد را به

انديشه‌ها و آيين‌هاي ديني هندوايراني (آريايي) و شايد زرتشتي، نشان مي‌دهد و نه تعلق به «شَمَنيسم» و

گرگ‌پرستي تركي را!

و ...

حال، با اين اوصاف چه گونه مي‌توان قوم ماد را كه عنوان، زبان و فرهنگ، دين و در يك كلام، تمام هويت‌اش «آريايي»ست، بي هيچ دليل و سندي، ساده‌لوحانه «ترك» دانست؟!

یکی از معدود مورخینی که مادهارا ترک دانستهاز كتاب Oppert باستان شناس فرانسوي نام برد كه مادها را به

حدس و گمان التايي و ترك دانسته است.بايد خاطر نشان كرد كه اظهار نظر اين نويسنده قبل از كشفيات باستان

شناسي و سنگ نبشته هاي اشوري و ايلامي و پيش از پيدايش تحقيقات علمي صورت گرفته است.بعدها با

كشف سنگ نبشته هاي ايلامي و اشوري و به دنبال حفريات شوش،اسناد و مدارك جديدي به دست امد كه

سهو oppert را اشكار كردو دهها و صدها محقق و تاريخ شناس بزرگ آريايي بودن مادها را اعلام كردند.در زير

تنها به نوشته دو تن از بزرگترين باستان شناسان،يك ايراني و يك خارجي اشاره مي كنيم.

مشيرالدوله در كتاب ايران باستان كه در دهه اول قرن چهاردهم هجري نوشته شده است،پس از بيان اينكه

ماديها مردم آريا نژاد بودند با ارائه اسناد و دلايل معتبر خطاي اين خاور شناس فرانسوي را اشكار كرده و نوشته است:

‹‹اُپرت›› در ان زمان كه هنوز تحقيقات كافي در باره مادها نشده بود به اشتباعه مادها را التاييي( مغول )پنداشته و اكنون با اكتشاف كتيبه ايلامي بيستون مبنا و پايه و عقيده Oppert باطل شده و ديگر كسي بر اريايي بودن مادها ترديد ندارد و محقق است كه ماديها شعبه اي از ارينهاي ايراني بوده اند.1

دياكونوف نيز در كتاب تاريخ ماد كه حاوي اخرين كشفيات علمي در باره مادها است اظهار نظر اُپرت را در يك بخش مفصل بيست صفحه اي تحت عنوان‹‹زبان شناسي››رد كرده و نوشته است:‹‹اظهار نظر اوپرت كهنه و بي اساس و مردود است،زيرا اين اظهار نظر مربوط به زماني است كه هيچ اطلاعي از سنگنبشته هاي ايلامي و حفريات شوش و ديگر اسناد و دستاوردهاي باستانشناسي وجود نداشت››

،در واقع در سراسر كتاب دياكونوف گواه اريايي بودن مادها(اذربايجانيها)است.

این نظر پروفسور عالیقدر به حدی بی ارزش و ساده لوحانه بود که دوستان هم تبار وی به صراحت این نظریه را رد کردند وباز نظریه دیگری را مطرح کردند که دوباره جوانان آذری رو دستاویز امیال شوم خود قرار دهند (یعنی هویت سومری)

نظر ذهتابی در رابطه زرتشت و خواستگاه وی

بی تردید یکی از خنده آورترین نوشتارها نظر ذهتابی در رابطه با ترک بودند زرتشت میباشد

نظری که تا به حال از سوی هیچ یک از دانشمندان جهان مطرح نشده هست ولی مدتها قبل ذهتابی نظریه ای

را مطرح کرد که باز هم این نظریه از سوی دیگر دانشمندان پان ترکسیست رد شد بر طبق بسیاری از مورخین

خواستگاه زرتشت آذربایجان بوده هست ۱ منتها آذریها به گواهی تاریخ به عنوان قوم اصیل ایرانی شناخته میشوند و

هرگز ترک نیستند در واقع آقای ذهتابی که با کشش جوانان آذربایجان به هویت واقعی خود آشنا بود در جریان

نظریه ترک بودن آذریها زرتشت را نیز ترک کرد و به صراحت زبان اوستای را زبان ترک قدیم نامید همانطور که اشاره کردم این نظریه به حدی بی ارزش و فاقد

هر گونه گواهی تاریخی بود که دیگر به اصطلاح

دانشمندان پان ترکسیست که بار دیگر نتوانسته بودند فرهنگی دیگر به نام ترک بزنند این بار زرتشت و به کل آیین زرتشت را جعلی و جعل شعوبیه خواندن

به وللاه که یاوه سرایهای این خائنین وطن که نوکر امیال سروران خود

در ترکیه و انگلستان هستند انتهایی ندارد و این یاوه ها به حدی بی ارزش هستند که نیازی به پاسخ ندارند

ولی باید روشنگری شود تا جوانان آذربایجاناین فرزندان کوروش بزرگ در دام این افراد وطن فروش نیفتند جالب

اینجاست که بدانید همواره یکی از پیغامهایی که از طرف جوانان گمراه و نا آگاه به تاریخ داشتم این بود که "آقا

چی میگید زرتشت نتیجه جعل تاریخه " حالا احتمالا همین جوانان پیغام میگذارند که "ای هوار ای بنی بشر بدونید

که زرتشت ترک بوده" بیچاره جوانان آذربایجان که این بی خردان میخواهند هویت ناب ایرانی را از آنها بگیرند و

هرروز هویتی جدید به اونها معرفی کنند در رابطه زندگی نامه پروفسور ذهتابی باید بگم که ایشون یکی از اعضای

بلند پایه فرقه تجزی طلب پساز فرار به شوروی جبه ملی خلقهای ایران را تاسیس که شعبه هایی از اون به تبلیغ د رآذربایجان کردستان و بلوچستان پرداخت

وی پس از سقوط شاه به ایران بازگشت و به ترویج افکار پان ترکی در تبریز مشغول شد، و همو بود که با تکیه بر نوشته های پان ترکی و تاریخ نگاری تخیلی محافل پان ترکی باکو و استانبول-انکارا، و سر هم بندی حوادث پراکنده تاریخی و تحریف انها تلاش کرد و کتابی به نام «تاریخ باستان ترکهای ایران» را از چرندیات پان ترکی ترکیه رونويسي كرد، که اصولا آذربایجان را از حوزه تمدن ایران خارج می کرد و به جهانی پان ترکی متصل می ساخت. زهتابی تحصیل کرده باکو و انکارا است.

در اینجا اجازه دهید نظر مسخره از كتاب زهتابي به نقل از سایت آذرگشنسب بياورم و در اين جا هم «زبان شناسي» هم «تاريخ شناسي» و هم «جغرافي شناسي» زهتابي را با هم بررسی کنیم.

اين «دانشمند» پان تورکیست اينچنين مي نويسد:

«ايلاميان در زمان هخامنشيان, سلوكيان, اشكانيان و ساسانيان زبان خود را نگه داشتند و حتي در دوره بعد از اسلام نيز زبان ايلامي به حيات خود ادامه داد واز طرف تاريخنويسان اسلامي "خوزي" ناميده شد ,براي مثال اصطخري در كتاب"مسالك الممالك" به ان اشاره ميكند و تاريخدانان امروزي مثلا دكتر سيد محمدعلي سجادي وַַزبان خوزي را همان زبا ن ايلامي ميدانندַ اين زبان حالا هم در شوش و مناطق عراقي نزديك به شوش , از جمله شهر "مندلي" و هم چنين در شهر "سنقر" لرستان و اطراف ان و بعضي جاهاي ديگر زنده است و زبان عادي و روزمره اهالي ميباشد و خودش هم به زبان تركي اذري امروزي خيلي نزديك است, انان خودشان را اشكاني مينامند»(تاريخ ديرين تركان ايران,جلد۱, پروفسور ذهتابي)»

جغرافي شناسي:

اصلا شهر «سنقر» جزو لرستان نيست بلكه جزو استان كرمانشاه است!! پس معلوم نیست که این اطلاعات درخشان از کجا می اید!

زبان شناسي:

فكر هم نكنم نظر اين نادان پان تورکیست درباره مردم كردزبان شهر و شهرستان سنقر باشد كه اكثريت جمعيت انجا را تشكيل مي دهدند. ولي مردم تركزبان سنقر به گويش اغوزي از باقيمانده سلجوقيها صحبت مي كنند و هيچ ربطي با ايلامي ها و زبان ایلامی ها ندارند!!! و هیچ دانشمندی چنین نظر دروغی را نداده است و حالا که اصلا این فرد ناحیه سنقر را نمی شناسد چگونه می خواهد زبانش را بداند!؟

تاريخ شناسي:

ايشان مي گويند كه زبان ايلامي كه هنوز صدها ابهام دربارش مانده است به زبان تركي آذري امروز خيلي نزديك است!؟؟! و امروز «سنقريها» خودشان را اشكاني مي دانند و حالا اشكاني و اشکانیان چه ربطي به ايلامي ها دارد؟!!!

و این مسئله بر می آید که این «دانشمند» پان تورک ادعا می کند که زبان ایلامی امروز زنده است!! و انگار هیچ دانشمند دیگری اطلاعاتی در این مورد نداشته است! اما کسی که فرق لرستان و کرمانشاه را نداند و فرق اشکانی و ایلامی را نداتد، معلوم است که بجز دروغگوی بی هویت و بی فرهنگ چیز دیگری نمی تواند باشد.

حسین محمدزاده صدیق (دوزگون):

وی هم تحصیل کرده ترکیه است و لقب «دکتر» را بخود داده است در حالیکه که با نوشتارهای زیرین قضاوت «دکتر» بودن وی را بر عقلم سلیم خواننده وا می گذاریم:

«اگر ما بخواهيم‌ كلمات‌ و جملات‌ و عبارات‌ و پاره‌هاي‌ نظم‌ و نثر تركي‌سومري‌ را كه‌ در الواح‌ سومري‌ موجود است‌ اساس‌ قرار بدهيم‌، بايد بگويم‌ كه‌ ادبيات‌مكتوب‌ تركي‌ در اكباتان‌ و سويهاي‌ آن‌ پيشينه‌اي‌ 7200 ساله‌ دارد و هيچ‌ ادبياتي‌ آثارمكتوبش‌ به‌ اين‌ قدمت‌ و پيشينه‌ نخواهد بود»

پس این اقا انگار نمی داند که کهن ترین الواح سومری مال پنج هزار سال پیش است. البته دروغبازی و زبانبازی پان تورکها در مورد سومریها محکم پاسخ داده شده است:

تحريف پان تورکيسم درباره سومريها

پس کسی که حتی قدمت کهن ترین الواح سومری را نداند چطوری می خواهد درباره زبان سومری اظهار نظر کند.

اما افسوس که این نادان تنها به زبان سومری دست درازی نمی کند.

« البته‌ زبان‌ اوستايي‌ خود يك‌ زبان‌ التصاقي‌ است‌ و 70% از مخزن‌ واژگان‌ اوستايي‌،تركي‌ است‌ كه‌ براي‌ شرح‌ اين‌ موضوع‌ فرصت‌ و مجالي‌ ديگر لازم‌ است‌.»

پس زبان اوستایی هم یک زبان ترکی شده است!! البته ایشان گفتند 70% وگرنه دولت آران و پان تورکهای انجا جوری دروغ می نویسند که اوستا خود ترکی باستان است!! در ضمن زبان اوستایی التصاقی نیست و خانواده های زبان التصاقی بقدری زیاد هستند و هیچ کدام هم ربطی با ترکی(سایت آذرگشنسب)

در پایان نظرات گهنبار این پروفسور عالیقدر این را هم باید اشاره کنم که وی هردوت که جهانیان وی را به عنوان

پدر تاریخ میشناسند(مورخ بزرگ باستان) را نقال میخواند در واقع جناب ذهتابی برای اثبت نظریات بی سر وته و پر از فریب خود چاره ای به جز رد همه مستندات تاریخی ندارد

سخنی با جوانان آذربایجان

بدون شک همه اقوام ایرانی در تمدن و هرهنگ 7000 ساله ایران نقشی اساس داشتند منتهای امر گزافه نیست که بگوییم آذربایجان در طول تاریخ بیشترین سهم را از تمدن باشکوه ایران باستان را دارد

تمدنی کهن که به ایرانیان سروری جهان را بخشیده بود سروری نه به زور شمشیر و زور بلکه با توان ابر مردانی

همچون کوروش بزرگ و توان دانشی همچون دانشگاه جندی شاپور

ای فرزند آذربایجان تو فرزند سرزمینی هستی که از نیاکان تو مادری بر خواست که با آموزشهای خود فرزندی

به نام کوروش را پرورش داد که جهانیان در وصف او گفتند

تو فرزند سرزمینی هست که ابر مرد بزرگ جهان زرتشت پاک از آنجا برخواست

اگر روزگاری ایران مهد فرهنگ و تمدن بود بی گمان آذربایجان شاهرگی حیاتی این تمدن بود (وجود آتشکدههای

بسیار در آذربایجان همچنین اشاره کریستین سن به اینکه سکونت مغان در آذربایجان بود )موید این حرف میباشد

همانگونه که فردوسی بزرگ میگوید

همی تاز تا آذر آبادگان دیار شاهان و آزادگان

آذربایجان همان سرزمینی هست که همگام با دیگر اقوام ایرانی در راه حفظ فرهنگ ایران تا پای جان در مقابل

تازیان ایستادن و در پایان رستم فرخزاد ملقب به رستم آذری فرمانده سپاه ایران در حالیکه که درفش کاویانی در دستان وی بود ناجوانمردانه به دست اعراب سوسمار خور کشته شد

تو ای جوان آذربایجان تو فرزند پدرانی هستی که بیشترین تلاش را برای احیای تمدن ایران را بعد از اسلام عهده دار بودند

بابک خرمدین آن ابر مرد ایرانی که زاده غیرت و شرف آذربایجان بود در حالیکه بار ننگ دین بیگانه را نپذیرفت پس از

سالها مبارزه غیورانه به دست خلیفه عرب کشته شد

ای فرزند آذربایجان تو را چه به ایل و تبار ترک

فرزند زرتشت را چه به فرهنگ و هویت مغول

تو را چه به فرهنگی که روزگاری با حملات خانمان سور پدرانت را اسیر کردند و دودمان فرهنگی تو ر ابر باد دادند

چرا میخواهی بازیچه دست وطن فروشانی شوی که که قصدی جز دور کردن تو از گذشته پر افتخارت ندارند

و هر روز سعی در معرفی هویتی تازه به تو دارند و میخواهند تو را به چنان مرز توحش پیش ببرند که چنگیز خان مغول را اسطوره و افتخارخود بدانی

من در همین جا به عنوان کسی که در آذربایجان زندگی میکنم به صراحت میگویم که تلاش همه مزدوران بیگانه در آذربایجان به شکست انجامیده هست

جریاناتی که سالها قبل توسط پیشه وری آغاز شد شدیدا با شکست انجامید و ار موقع ضحاکان بی وطن سعی در تحریک مردم آذربایجان برای جدایی از وطن شدند

ولی شدیدا شکست خورده اند گرچه با توجه به تبلیغات این افعی صفتگان بیشتر آذریها خود را ترک مینگارند

ولی هرگز و هرگز ذره ای به فکر جدایی نبودند و نیستند

و شدیدا به هویت فرهنگی ایرانی با این که القا شده ترکند پایبند هستند

من یک مقایسه ساده ولی بسیار مهم میخواهم انجام دهم

شما مردم آذربایجان را که 40% مردم ایرانرا تشکیل میدهند را مقایسه کنید با با دیگر قوم اصیل ایرانی یعنی

کردان ایران که شوربختانه و شوربختانه دیگر خود را ایرانی نمیدانند طفل کردی که متولد میشود پدرش به جای

گفتن اذان در گوش وی سرود کردستان مستقل را میخواند و از همان دوران طفولیت کردستان مستقل به عنوان یک هدف و آرمانی بزرگ برای آنان مطرح هست

این حس تجزی طلبی به حدی در آنان شدید هست که حتی

گاهی در جشنها یا عروسی های خود پرچم کردستان (آینده را در دست میگیرند)

من در شهری زندگی میکنم که 40% آن کرد هست و به وضوح شاهد همه اینها هستم

با این همه حال با اینکه آذریها 40% مردم ایران را تشکیل میدهند هرگز فکر جدایی نیستند با این هم حال چنان

روی مردم آذربایجان تمرکز شده هست که به آذریها تجزی طلبی القا میشود ولی در آن سوی میدان هیچ

صحبتی از جریانات تجزی طلبانه کرده ها صحبت نمیشود انگا همه باور داشتند که کردان روزی از ایران جدا خواهند شد

جدایی طلبی کردها بحث بسیار مهمی هست که علت همین جریانات پان ترکسیستی آذربایجان تا حدی از آن نشات میگیرد

که من در آینده به این مسئله به طور مفصل خواهم پرداخت

جریانان پان ترکسیتی با شکستی که در رابطه با آذربایجان داشت به خوبی این را فهمید که آذریها پیوندی نا گسستنی با فرهنگ و تاریخ خود دارند

چگونه میشود شعار جدایی در سرزمینی سر داد که تمان اسطوره های انان مانند ستار خان یا باقر خوان آرزویی جز به روزی ایران نداشتند

چگونه میشود شعار جدایی در سرزمینی سر داد که در زمان شاه تعداد تعداد زیادی از افسران بلند پایه و غیور

ایران آذری بودن و در زمان جنگ بیشترین شهید را در راه این کشور دادند

تنها راهی که برای مزدوران باقی مانند چیزی نیست که در ابتدا آذریها را از بن مایه های فرهنگی خود دور کنند

از همین جاست که توهین به فرهنگ و اسطوره های فرهنگی اغاز میشود

فردوسی را شاعر دربار میدانند که به خون آذریها تشنه بود

کوروش بزرگ را گاهی خونخار گاهی اسلاو میدانند

حافظ را عیاش میخوانند

و به کل منکر فرهنگ و تمدن 7000 ساله ای میشوند که هر محقق بی طرفی را شیفته خود میکند

آری همین نوادگان چنگیز چون دیدن که نمیتوان آذربایجان را از پدر خود زرتشت دور کنند

سالها قبل توسط توسط دهتابی نظریه ترک بودن زرتشت را اعلامکردند

ولی بعد ها چون دیدند که این فرضیه از بیخ وبن مشکل دارد به کل منکر زرتشت و حتی بابک شدند

وآن را نتیجه جعل شعوبیه خواندند ولی با کمال ت

جریانان پان ترکسیتی با شکستی که در رابطه با آذربایجان داشت به خوبی این را فهمید که آذریها پیوندی نا

گسستنی با فرهنگ و تاریخ خود دارند

چگونه میشود شعار جدایی در سرزمینی سر داد که در زمان شاه تعداد تعداد زیادی از افسران بلند پایه و غیور

ایران آذری بودن و در زمان جنگ بیشترین شهید را در راه این کشور دادند

تنها راهی که برای مزدوران باقی مانند چیزی نیست که در ابتدا آذریها را از بن مایه های فرهنگی خود دور کنند

از همین جاست که توهین به فرهنگ و اسطوره های فرهنگی اغاز میشود

فردوسی را شاعر دربار میدانند که به خون آذریها تشنه بود

کوروش بزرگ را گاهی خونخار گاهی اسلاو میدانند

حافظ را عیاش میخوانند

و به کل منکر فرهنگ و تمدن 7000 ساله ای میشوند که هر محقق بی طرفی را شیفته خود میکند

آری همین نوادگان چنگیز چون دیدن که نمیتوان آذربایجان را از پدر خود زرتشت دور کنند

سالها قبل توسط توسط ذهتابی نظریه ترک بودن زرتشت را اعلام کردند

ولی بعد ها چون دیدند که این فرضیه از بیخ وبن مشکل دارد به کل منکر زرتشت و حتی بابک شدند

وآن را نتیجه جعل شعوبیه خواندند ولی با کمال کمال شگفتی دریافتند هرگز آذریها این دروغ بزرگ را باور ندارند

این افعی زدگان پان ترکسیست چون دریافتند با دروغین خواندن زرتشت خود را بی اعتبار کردند سعی در ترویج

نظریه مسخره ای دارند که سالها قبل مطرح شد (نظریات افعی زاده ای به نام زهتابی)

ولی من با تمام وجود باور دارم که آذریهای عزیز چهره این پتیارگان را به خوبی شناختند هرگز دوباره اسیر این یاوه ها نمیشوند

آری دشمنی با فرهنگ مدتها ست که آغاز شده هست مدتی قبل بود که یک سری حرامزاده طی مراسمی

شاهنامه حافظ دیوان سعدی و شاهنامه فردوسی و حتی دیوان شهریار را در آتش سوزاندند

آری دیوان شهریار میدانید چرا زیرا شهریار این فرزند آذربایجان همان مردیست که درجواب پدران همین حرامزادگان میگوید میگوید

تو همايون مهد زرتشتي و فرزندان تو پور ايرانند و پاك آئين نژاد آريان

اختلاف لهجه مليت نزايد بهر كس ملتي با يك زبان كمتر به ياد آرد زمان

گر بدين منطق ترا گفتند ايراني نه ايي صبح را خواندند شام و آسمان را ريسمان

و یا در باره فردوسی بزرگ چنین میسراید

او شاعر قهرمان ما فردوسي است او كاخ زبان پارسي كرد بلند ...

او شاعر ايده‌آل ما فردوسي است تصوير كند عشق و فداكاري‌ها

تصوير كند مفاخر ايران را ...

و یا در همبستگی با دیگر مردم ایران میگوید و سخن میدارد که ایرانیان هرگز در دام تورانیان (ترکان ) نمیافتند

من نه آنم كه فراموش كنم كه تهران را

شب تهران و شعاع و شفق شمران را

پور كردستان كه جوانانه به جنگش خيزند

هرگز ايران نفروشد طمع توران را

من در پایان برای شناساندن چهره واقعی ذهتابی و همفکرانش که زاده جریان تجزیه طلب 21 آذر 1321 و ادامه دهنده راه پیشه وری هستند

به ذکر قسمتی از نامه ای از پیشه وری به دولت انگلیس میپردازم این نامه در اسناد دولتی آذربایجان نگاه داری میشود

نامه‌ء پيشه‌وری و سردسته‌های فرقه‌اش به استالين:

پيشه‌وری و سردسته‌های فرقه‌ء موسوم به دموكرات در آذربايجان در نامه‌ئی كه به استالين

نوشته‌اند از استالين درخواست كرده‌اند كه مخفيانه برايشان اسلحه بفرستد، و به‌او قول داده‌اند كه

نخواهند گذاشت دولت ايران از اين موضوع مطلع شود. آنها به‌استالين هشدار داده‌اند كه

اگر دير بجنبد منافع اتحاد شوروی در ايران به‌خطر خواهد افتاد. به‌او اطلاع داده‌اند كه مردم آذربايجان

خواهان جدائی از ايران هستند ولی اگر استالين ترجيح بدهد كه فعلا از ايران جدا نشوند

هم همچنان براي برقرار كردن دولت سوساليستی درايران تلاش خواهند كرد تا كل ايران به

شوروی وابسته شود. برای خواندن متن نامه به طور کامل بر روی پیوند زیر کلیک کنید

http://www.irantarikh.com/iranzamin.htm واز آنجا نامه را بارگذاری کنند

آری ذهتابی و هم فکرانش زاییده همین جریان هستند

تو ای فرزند آذربایجان آگاه باش که هنگامی که افعی زدگان پان ترک را در جمع و تفکر خود راه میدهی

استخوانهای نیاکان تو در گور میلرزند

بابک غیور مرد آذربایجان که هنگامی که خلیفه عباسی دست او را قطع میکند خون خود را بر چهره میمالد

و در پاسخ چرایی خلیفه میگوید که میخواهم در هنگام مرگ زردی چهره ام را نبینی

بدون شک هنگامی که شاهنامه فردوسی و دیوان شهریار را در آتش ریختند و یا هنگامی که جوان آذری خود را فرزند گرگ نامید در گور نالید و گریست

همانگونه که گفتم دست این پتیارگان بر همه مشخص شده هست و جوانان آذربایجان دیگر اینان و تفکرات اهریمنیشان را در خود راه نمیدهند

به تدریج جوانان آذربایجان به فرهنگ و هویت واقعی خود که همانا تمدن ناب ایرانیست روی می آورند

و روزی فر ا خواهد رسید که جوانان اذربایجان سردمدار بر افراشته شدن درفش

کاویانی در ایران خواهند بود

پاینده ایران

نوشته شده توسط آریا بهمن 138۵

منابع

تارنگار آذر گشنسب و حق وصبر و کتاب تاریخ دیرین ترکان ایران

۱-نظرات در رابطه با خواستگاه زرتشت متفاوت هست برخی زادگاه او را باختر ایران و برخی آذربایجان میدانند البته نظر اول نظریه قاطعتری هست ولی آن چیزی که مشهود هست که مدتها بعد از زرتشت مغان آذربایجان نگاه دارنده اصلی آیین بهی بودند

خودکشی فرهنگی (آغاز سلسله بحث های درباره ایران باستان)+ پاسخی به شاگردان مکتب پان ترکسیست

iranart2005 — Sun, 28 Jan 2007 19:17:18 GMT

آیت الاه جوادی عاملی : این کشور را ندای یا حسین نگاه داشته هست نه ای ایران ای مرز پر گهر

آغازاحداث و بهره برداری سد سیوند =غرق شدن آرامگاه کوروش آسیب رساندن

آسیب گروه فیلمبرداری به کارگردانی حسن فتحی به مجسمه پر افتخار هخامنشی و............................................................................ ...............................................

با درود بر همه دوستان نازنین امروزه در حالی که ایرانیان به جستجوی بن مایه های

فرهنگی خود هستند و میخواهند بن مایه های فرهنگی خود را اززیر خروارها خاک

بیرون بکشند عده ای تازی صفت سخت آشفته شدند و به جلو رانده شده ان به

همین دلیل هست که در عرض مدت اخیر با انبوهی اخبار از مبارزه علیه فرهنگ و بن

مایه های ایرانی را به خصوص در وادی هنر شاهد هستیم حذف شدن جشنواره ایران

زمین (جشنوار ای برای پاسداشت ارزشهای فرهنگی) و رد نمایشنامه هایی که به

نوعی به فرهنگ و تاریخ ایرانی اشاره دارد از این نمونه هستند نمونه آشکاری که خود

من شاهد آن بودم تاخیر 7 ما ه اکران نمایشنامه ای هست که خود من دستیاری

کارگردانی آن را ب عهده داربودم پاسخ آخر مسئولین به گلایه های ما این بود که " اگه

میتونیداین نمایشنامه رو به نحوی به عاشورا ربط دهی یا از عناصر اسلامی درون آن

استفاده کنید " شوربختانه به دلیل از بین رفتن کتب ایرانیان در حملات خانمان سوزی

مانند اعراب یا مغول ما از بسیاری از دستاوردهای فرهنگی نیاخاک اهورایی خود

محروم شدیم که این دستاویزی شده هست تا برخی تازی پرست که هراسان از

آشنایی جوانان این مرزو بوم با تمدن درخشان خود هستند با یاوه سرایی به کل منکر

فرهنگ ایرانی شوند ودم از تمدنی زنند که روزگاری سبب به آتشت کشیدن کتابها و

بردگی مردان این سرزمین شد شوند وقاحت برخی تا جایی پیش میرود که حتی

وجود عینی نشان تمدن درایران مانند آرامگاه کوروش بزرگ را بر نمیتابانند و سعی در

از بین بردن این نشان فرهنگی دارند به راستی در این سرزمین تازی زده ما چه

میگذزد خودکشی فرهنگی تا این حد؟ قسم به نام پاک این سرزمین که هرگز ملتی

همانند ما پیدا نمیشود که اینگونه با دستان خود تبربر ریشه خود زند آیا دانش در ایران

باستان مفهوم خاصی دارد ؟ اگر مهد تمدن بودیم چرا سند مکتوبی از ایران قبل

اسلام نداریم آیا واقعا ما با داشتن اسلام نیازی به فرهنگ خودمان نداریم و آیا راه

نجات ایران وایران صرفا در گسترش فرهنگ اسلامی و یا به قول آقای مطهری در تمدن

اسلامی هست وآیا اسلام سبب رشد اخلاقی علمی و فرهنگی ما شده هست ؟

من در چندین نوشتار مجزا با استناد به منابع کاملا معتبرتاریخی چه در رابطه با ایران و چه در رابطه با اسلام مانند تاریخ طبری و نخستین نوشتارهای اسلامی مانند قران و

نهج البلاغه و همچنین نوشتارهای دانشمندان بزرگ معاص ر به بررسی این مسئله

خواهم پرداخت نکته بسیار مهمی که باید در ابتدا به این نکته اشاره کنم این هست که این نوشتار و نوشتارهای بعد به هیچ وجه جهت گیری سیاسی و یا مذهبی

خاصی ندارند وصرفا گامیست در جهت آشنایی هر چه بیشتر با فرهنگ این سرزمین کهن به طورکلی تاریخ ایران را میتوانبه دو بخش قبل از اسلام وبعد از اسلام بخش

بندی کرد تاریخ ایران قبل ازاسلام همواره مورد مطالعه مورخین زبانشناسان و

دانشمندان مختلف بوده وهست در رابطه با تاریخ ایران قبل از اسلام تقریبا تمام

دانشمندان در یک نکته اساسی نظر مشترکی دارند و آن این هست که ایران ویونان

اولین بنیانگذران فرهنگ وتمدن در جهان بودند و به طور کلی بنمایه های فرهنگی

جهان را باید در تمدن ایران و یونان باستان باید جستجو کرد حتی بسیاری از

اندیشمندان مانند گیریشمن پا رافراترگذاشته اند وحتی دانش در یونان باستان را بر

گرفته از ایران به خصوص پس از حمله اسکندر به ایران میداننند من در دو بخش 1-

دانش در ایران باستان و 2-بن مایه های فکری و تاثیر آن در تمدن جهان به خصوص

بحث ادیان به بررسی فرتورها از تمدن کهن ایرانی میپردازم سپس به چگونگی ورود

اسلام به ایران و تاثیر اسلام در ایران خواهم پرداخت و همچنین با استناد به

نوشتارهایی از اساتیدی مانند معین زاده به موشکافی این پرسش خواهم پرداخت

که آیا دانشمندان پس از اسلام هماند خیام محصول تمدن اسلامی بودند؟ قسمت

نخست : دانش در ایران قبل از اسلام بخش 1- زرتشت و تاثیر آن بر دانش جهان

بي ترديدگاتها یک گوهر بزرگ و درخشان است كه به بشريت پيشکش شده است (ولتر)

بسیار سخت هست تصور این مسئله که اگر زرتشت در هزاران سال پیش از میلاد

وجود نداشت جامعه حال حاظر ما چگونه بود گزاف نیست که بگوییم بسیاری از بن

مایه های فرهنگی مذهبی و علمی جهان را اندیشه های زرتشت این ابر اندیشمند

تاریخ بشریت تشکیل داده هست بی دلیل نیست بسیاری از دانشمندان بزرگ جهان

برای رسیدن به بن مایه های فرهنگی غرب سالهای سال در اندیشه های زرتشت

و سخنان او (گاتها) دقیق شدن د و در نهایت بسیاری از همین اندیشمندان شیفته

این ابر مرد آریایی گشتند گاتهای زرتشت از چنان زرفای وسیعی برخوردار هست

که هر اندیشمندی را شیفته خود میکند این نوشتار من در بررسی تاثیر اندیشه های

زرتشت بر فلاسفه بزرگ یونانی هست من در تلاش هستم در نوشتارهای آینده به

بررسی گاتها و همچنین تاثیر گاتها بر روانشناسی و متافیزیک (مسئله ای که بسیار

کم به آن پرداخته شده بپردازم) بدون شک هیچ اندیشمندی در یافتن بن مایه های

فکری جهان موفق نخواهد شد مگر نگاهی عمیق به زرتشت و تاثیر او بر فلاسفه

بزرگ جهان بپردازد بسیاری که در تایید این سخن که یونان مهد فرهنگ بود به ارسطو

یا افلاطون اشاره میکنند از این واقعیت بزرگ غافل هستند که فلاسفه بزرگ یونان

باستان تحت تاثیر فرهنگ ایران و آیین زرتشت بودند فیثاغورث دانشمند یونانی خود را

شاگرد زرتشت میپنداشت و ارستو فیبسوف دیگر یونانی که شاگرد افلاطون بود در

کتاب فلسفه مینویسد که تمام دانش افلاطون از زرتشت گرفته شده هست بنیاد

فلسفه ی جهان از آموزه ها از آموزگار بزرگ زردشت سرچشمه می گیرد و این

حقیقتی است انکار ناپذیر. ایرانیان با بهره گیری از آموزه های زردشت به استدلال و

منطق رو آوردند . تاثیر پذیری پلاتو(افلاطون) از فلسفه و نظام اجتماعی ایران برکسی

پوشیده نیست . از هرمیپوس یونانی نقل شده که: اوستا به یونانی برگردانده شده

بود و گویا بسیاری از فرزانگان یونانی از جمله افلاطون آن را خوانده بودند. سیسه رو

نویسنده ی رومی کتاب " ماهیت بد و خوب" خود را برپایه ی آیین زردشت و باورهای

او نگاشته است.و درکتاب دیگرش "درباره ی درستی" بسیاری از آموزه های زردشت

را رونویسی کرده است. با نگاهی گذرا به سیر دانش و فلسفه در یونان که اکنون آن

را گاهواره ی دانش می نامند در می یابیم که دانشمندان اندیشمندان یونانی همه

پس از روی کارآمدن و دولت هخامنشی و ایجاد ارتباط میان خاوران و خوربران پدید

آمدند . گسترش دانش در یونان بسیار مقطعی بوده است و گواه آن این است که با

تغییر شرایط سیاسی در روزگار ساسانی بسیاری از بزرگان یونان به ایران کوچ کردند

و در دانشگاه جندی شاپور به علم آموزی ادامه دادند گزارش های یونانی از سده ی

ششم پیش از میلاد از آمدن دانشمندان یونانی به ایران برای فراگیری دانش حکایت

می کنند. برای نمونه پیتاگورس (فیثاغورس) که از نخستین فرزانگان و ریاضیدانان

یونانی است بیست سال در ایران و بابل بسر می برده است. در زندگینامه ی او

نوشته شده که وی دانش مغان را آموخته است . اما این دانش مغان چه بوده است؟

ازجمله فلسفه ي يوناني كه خيلي تحت تأثير آيين مزديسنا قرار گرفتند ، افلاطون بود

كه فلسفه اش را « حكمت ايراني در لباس يوناني » خوانده اند بي سبب نيست كه

استاد پور داوود مي نويسد : فلسفه افلاطون در بسياري از موارد با تعاليم دين

زرتشتي توافق دارد. بخوبي پيداست كه اين فيلسوف يونان ي از مزديسنا اطلاع

خوبي داشته است . از هرميپوس يوناني هم اين گفته نقل گرديده است : اوستا به

يوناني ترجمه شده بود و گويا بسياري از حكماي يوناني از جمله افلاطون آن را خوانده بودند . موارد تأثير جهان بيني زرتشتي در حكمت افلاطون بر طبق آنچه در كتاب « تأثير

فرهنگ و جهان بيني ايران بر افلاطون اثر استفان پانوسي آمده ، به شرح زير مي

باشد : آموزه افلاطون درباره مُثل آموزه اي است زرتشتي ، آنچه سقراط ديمونيون

خود مي ناميد چندي پيش از او آن را اشوزرتشت فروهر ناميده بود . مدلول « دئنا »

در اوستا مساوي است « ايدوس » در افلاطون ، « لوگوس » مساوي است با «

وهومنه ». نيروهاي خير و نيروهاي شر افلاطون مساوي است با سپنتامينو و انگره

مينوي اشوزرتشت. همانطور كه مي دانيم در آيين زرتشتي از دو نوع خرد يعني خرد

ذاتي و خرد اكتسابي صحبت شده است . از دیگر فلاسفه ای که به شدت تحت تاثیر

آیین زرتشت قرار گرفته بود میتوان به سقراط اشاره کرد سقراط از جمله فلاسفه ای

هست که گفتارش و سخنانش به کل با فرهنگ یونان بیگانه بود از این رو در پایان کار

دستگاه دادگستری دموکراتیک آتن با نوشیدن زهر در سال 399 پیش از میلاد به مرگ

او فرمان داد از جمله دلایل دادگاه که او ر ا به مرگ محکوم کرده بود باور نداشتن

خدایان یونانی و باور داشتن به روان وباور نداشتن به خدایان و اعتقاد به نیرویی

بالاتربود سقراط به حدي تحت تأثير آيين مزديسنا بوده كه صبح ها در هنگام طلوع

خورشيد ، روبروي آفتاب مي ايستاده و مطالبي زمزمه مي كرده است ، شايد به

علت گرايش به آيين زرتشتي بوده كه يونانيان را به خشم در آورده و آنها را وادار كرد

سقراط را به اتهام گمراه كننده ي جوانان محاكمه و محكوم به اعدامش نماين پس از

در هم پاشیده شدن امپراطوری هخامنشی در سده سوم پیش از میلاد علاقه و

شیفتگی دانشمندان یونانی به زرتشت حتی از دورانی که که ایران امپراطوری

جهانی جهانی داشت بیشتر شد این شیفتگی به جایی رسید که هیچ فیلسوف یا

دانشمندی را در این دوره در یونان نمیتوان پیدا کرد که برای وجه علمی دادن به

کارهایش آنرا به رزتشت نسبت نداده باشد شیفتگی به زرتشت به اندازه ای در اروپا

رواج پیدا کرد که حتی با از میان رفتن یونان فرو ننشت با پیدایش امپراطوری رم

دانشمندان رمی برای اعتبار دادن به کارهای خود از نام زرتشت تا جایی که

میتوانستند استفاده کردند اعتبار گرفتن از زرتشت به عنوان بالاترین نماد در دانشها به

جایی رسید که حتی دانش ستاره شناسی و کیمیا گری را به او نسبت دادن 1

بدون شک زرتشت دانشمندی بود مسلط بر تمام علوم زمان خود که میتوان او را

استادی برای فلاسفه ای مانند افلاطون دکر کرد ولی آنچه که سبب شده هست

بسیاری همانند نیچه به زرتشت لقب ابر اندیشمند دهند گاتهای او هست که میتوان

از آن به عنوان پایه و اساس دانش بشری اشاره کرد که خود مجال دیگری میطلبد

پایان قسمت نخست بخش ۱ ادامه دارد...

نوشته شده توسط آریا منابع ومواخذ

1-سرگذشت یزدگرد سوم نوشته بهرام داهید 2-تارنگار کانون فرهنگی آموزش جهان بینی زرتشت 4-زرتشت و آیین بهی نوشته استاد علی اکبر جعفری 5-تارنگار شاهنامه وایران

دوستان توجه کنند که نوشتار پایینی بی ارتباط با نوشتاریست که آن را آغاز کردم و صرفا پاسخی در ادعای برخی شاگردان مکتب پان ترکسیست

در پاسخ به چند جوجه پان ترکسیست فحاش

در ابتد از یاران گرامی نسبت به بکار بردن برخی وازها پوزش میخواهم

این تارنگار همواره از افرادی که نظرات متاوتی دارند استقبال کرده و میکند همانطورکه همه شاهد

انعکاس نظرات آقای سیاوش شهابی و بحثی که من با ایشان داشتم بودید

منتها مدتی هست که چند نفر معلوم الحال (از جوجه پان ترکسیستها) این تارنگار را آماج فحاشی های کردند

که لایق خود و اجداد آنان میباشد این وبلاگ سکوت را بهترین پاسخ به این دسته از اوباش میداند

من در بی پدر بودن این افراد شکی ندارم اینان همان کسانی هستند که مادرشان به تبعیت از جد مادری خود به

روسپیگری (فاحشه گی) وپدرانشان به تبعیت از جد پدری خود در خدمات دهی به بزرگان مغول به لواط مشغول

بودند د و تردیدی در حرامزادگی آنان وجود ندارد من فحاشی های این ابلهان را از این تارنگار

پاک نمیکنم تا رد پایی از بوی تعفن این حرامزادگان موجود باشد

و در پاسخ به افراد پانترکسیست با ادب که

ادعای اسطوره بودن پیشه وری و دارو دسته اش را کردند

از افرادی که در توهمات خود دست وپا میزنند و هر روز ادعای جدیدی رامطرح میکنند به هیچ وجه

حمایت از خائن مشهور پیشه وری دور از خیال نبود

روزی بر کوروش میتازند و او را اسلاو میدانند روزی زرتشت را ترک میدانند و اوستا را

خط قدیم ترک و روزی دیگر به کل منکر زرتشت میشوند و روزی دیگر حتی نمونه ها ی

باستانی این سرزمین را دروغین مینامند و......................

در رابطه با جریان پیشه وری مه در اثبات چهره مزدورانه وی تنها به سندی اکتفا میکنم

که این سند در آرشیو دولتی جمهوری آذربایجان نگاه داری میشود

نامه‌ء پيشه‌وری و سردسته‌های فرقه‌اش به استالين:
پيشه‌وری و سردسته‌های فرقه‌ء موسوم به دموكرات در آذربايجان در نامه‌ئی كه به استالين

نوشته‌اند از استالين درخواست كرده‌اند كه مخفيانه برايشان اسلحه بفرستد، و به‌او قول داده‌اند كه

نخواهند گذاشت دولت ايران از اين موضوع مطلع شود. آنها به‌استالين هشدار داده‌اند كه

اگر دير بجنبد منافع اتحاد شوروی در ايران به‌خطر خواهد افتاد. به‌او اطلاع داده‌اند كه مردم آذربايجان

خواهان جدائی از ايران هستند ولی اگر استالين ترجيح بدهد كه فعلا از ايران جدا نشوند

هم همچنان براي برقرار كردن دولت سوساليستی درايران تلاش خواهند كرد تا كل ايران به

شوروی وابسته شود. برای خواندن متن نامه به طور کامل بر روی پیوند زیر کلیک کنید

http://www.irantarikh.com/iranzamin.htm واز آنجا نامه را بارگذاری کنند

کارنامه ننگین پیشه وری

iranart2005 — Thu, 14 Dec 2006 13:59:36 GMT

درود بر همه دوستان نازنین

در این بخش من قصد دارم به بررسی فرقه دموکرات آذربایجان واقدامات جعفر پیشه وری کمونیست معروف بپردازم

ولی قبل از این به طور خیلی کوتاه به بررسی سخنان سیاوش شهابی در رابطه با خودم میپردازم

آقای سیاوش شهابی چندی قبل در نوشتاری در رابطه فرهنگ و تمدن ایرانی اظهار نظر کرده بودند و در این نوشتار آقای شهابی به صراحت بی سوادی خودشون رو به معرض نمایش گذاشتن که با که این نوشتار بی اساس با انتقاد من و آقای علیرضا سپهر آرا مواجه شد آقای شهابی درنوشتارهای خود به دلیل بی اطلاعی عمیق خود از بن مایه های فرهنگی ایران به رد تمدن ناب ایران باستان پرداختند و حتی به کوروش بزرگ نیز رحم نکردند واورا جنایتکار خواندند اوج بی سوادی آقای شهابی زمانی برای من مشخص شد که ایشان در در نوشتاری اوستا را سروده زرتشت خواندند در حالیکه هر کودکی نیز میداند تنها و تنها گاتها ازان زرتشت هست وبس من در نوشتار خودم بن مایه های فرهنگی ایران را برای ی یاشان شرح دادم واز ستایش تاریخ در رابطه با کوروش بزرگ گفتم و به بررسی ادیان وتفاوت مفهوم خداوند در ادیان پرداختم (زیرا وی به اشتباه مفهوم خدا را در همه ادیان یکی میدانست ) ولی آقای شهابی که حتی زحمت فکر کردن در رابطه با سخنان من و آقای سپهر آرا که بر اساس اسناد معتبر تاریخی بود رو به خودشان ندادند عمق بی سوادی خودشون رو با توهین به من و آقای سپهر آرا نشان داند سخنان آقای سپهر آرا را سطحی و نوشته های من را کودکانه خواندند که البته بیش از این نیز انتظاری از شاگردان مکتبی که روزگاری جوی خون در ایران راه انداختند و در راستای اهداف شوروی در پی تجزی خاک ایران بودند نمیتوان داشت

در این بخش میخواهم به بررسی فعالیت حزب توده ایران و جناب پیشه وری که نمادی از تاریخ ننگین و سیاه مکتب کمونیستی در ایران هست بپردازم

با

«كيانوري» رهبر پيشين حزب توده در شرح حال پيشه‎وري مي‎نويسد:1

سيد‎جعفر پيشه‎وري در سال 1272 شمسي در روستاي زاويه خلخال به دنيا آمد. در سال 1284 به باكو رفت و در آن جا به تحصيل و كار پرداخت. در حوالي انقلاب روسيه 1717 ميلادي به كمونيزم جلب شد. در سن 25 سالگي به عضويت كميته‎ي مركزي حزب عدالت و بعد به سردبيري روزنامه حريت نايل آمده و در اردي‌بهشت 1299/ مه 1920 ميلادي وقتي ارتش سرخ در جريان جنگ با روس‎هاي سفيد وارد خاك ايران شد، به همراه تعدادي از رهبران حزب عدالت وارد گيلان شده و اولين كنگره‎‏ي حزب كمونيست ايران را در بند انزلي به پا داشتند كه پيشه‎وري عضو كميته مركزي و يكي از چهار رهبر اصلي حزب شد.

در شكست نهضت جنگل، پيشه‎وري مدتي به باكو رفت، سپس به عنوان دبير مسئول تشكيلات تهران به ايران آمد. در خرداد 1322 روزنامه آژير را در تهران منتشر كرد. پيشه‎وري در دوره‎ي چهارم از تبريز كه تحت اشغال سپاهيان شوروي بود به نمايندگي مجلس شوراي ملي رسيد. در نتيجه‎ي رد اعتبار نامه‎اش به تبريز بازگشت و روس‎ها طرح جدايي آذربايجان را به دست او به مورد اجرا گذاردند:2

در طرح و اجراي نقشه‎‎اي به اين شكل، ميرجعفر باقراوف، دبير اول حزب كمونيست آذربايجان شوروي و «بريا» تاثير داشتند. باقراوف مدعي تصرف آذربايجان ايران بود و آن را «آذربايجان جنوي» مي‎خواند و زماني گفته بود، اگر پنج ميليون « آذربايجان جنوبي» به سه ميليون «آذربايجان شمالي» ملحق گردد، ما داراي جمهوري هشت ميليوني خواهيم بود و مقام موقعيت من (باقراوف) در «پوليت بورو» (هيات سياسي حزب كمونيست شوروي) تامين است. بريا، وزير امنيت استالين كه ضمنا از باقراوف (در اثر معرفي بريا به استالين در آغاز كارش) ممنون بود، در اين كار ذي‎مدخل بود. زيرا ورود باقراوف در پوليت بورو در دسته‎بندي اين هيات سياسي به سود او تاثير مي‎كرد... باري بنابر آن شد كه «نهضت ملي»!! در آذربايجان و كردستان (مهاباد) تحقق پذيرد و بدين‎سان قدرتي در شمال پديد آيد كه بتوان را تهران را تحت تاثير قرار دهد. براي رهبري اين منظور در آذربايجان پيشه‎وري نامزد شد. پيشه‎وري از كمونيست‎هاي قديمي بود كه در دوران جنبش گيلان مقام «كميسر» يعني وزير داشت و بعدها دبير اول حزب كمونيست ايران شد.

پيشه‎وري پس از بازگشت به تبريز، فرقه‎ي دموكرات را در تبريز راه انداخت. وي بيانه‎اي در سطح آذربايجان به نام مردم آذربايجان منتشر كرد. وي به قصد خود مختاري يا جدا‎سازي اين قطعه از ايران، تشكيل انجمن‎هاي ايالتي و ولايتي و تدريس زبان تركي در مدارس و انتشار روزنامه‎ به اين زبان را خواستار شد.

در آن زمان براي مقابله با اين بيانيه‎ بسياري از مهين‎پرستان صداي اعتراض خود را بلند كردند و از جمله شادروان اسماعيل پيمان صاحب امتياز و مدير مسئول روزنامه‎ مهد آزادي در مراغه بيانيه‎اي منتشر كرده و تاكيد كرد كه آذربايجان عضوي از كشور ايران و هيچ‎گاه ناخن از گوشت جدا نمي‎شود و ما دعواي زبان نداريم بلكه در تمام سطح كشور بزرگ ايران «عدالت اجتماعي» مي‎خواهيم.3 در شهرهاي ديگر آذربايجان نيز مردم به مخالفت با بيانيه فوق دموكرات برخاستند. پيشه‎وري وقتي ديد از راه جلب همكاري مردم به هدف نخواهد رسيد، بناي توزيع اسلحه و قيام مسلحانه را به حمايت قواي روس گذاشت.

پيشه‎وري از 21 آذر 1324 به مدت يك سال به حمايت ارتش شوروي و به زور اسلحه در آذربايجان به نام فرقه دموكرات حكومت كرد و مرتب به مقامات شوروي هم وانمود مي‎كرد كه مردم آذربايجان با آن‎ها است. هنگامي كه خبر درگذشت آيت‎الله العظمي سيد‎ابوالحسن اصفهاني به تبريز رسيد. مردم شهر به عزاداري پرداختند. سركنسول روس كه از ديدن اين صحنه‎ها حيران شده بود، پيشه‎وري را خواسته پرخاش‎كنان به وي مي‎گويد:4

اين وضعي است كه شما به ما وعده داده‎ايد؟ اين هزاران عزادار سياه‎پوش كه به سر و سينه مي‎زنند، كيستند. شما با اين همه فدايي و قشون مسلح و ماموران مخفي، چطور نتوانستيد، اين حادثه را پيش‎‏بيني و از وقوع آن جلو‎گيري كنيد. پيشه‎وري در پاسخ عاجز ماند. يكي از همكاران به كنسول روس گفته بودند: ... اين شخص كه فوت كرده، مرجع تقليد شيعيان جهان بود. سركنسول مي‎گويد: كمونيست اين چيز‎ها را قبول ندارد. يك فرد كمونيست، جز به رهبر حزب، به چيزي نمي‎انديشد. معلوم مي‎شود. تمام گزارش‎هايي كه به كنسول‎خانه داده شده، دروغ محض بوده است.

با خروج نيرو‎هاي شوروي از ايران، خيزش مردم آذربايجان عليه حكومت فرقه اوج گرفت و سرانجام در روز 21 آذر 1325، مردم تبريز به حكومت يك ساله‎ي فرقه‎ي دموكرات بر آذربايجان پايان دادند.

عملکرد پیشه وری و نوکری برای شوروی

"سني گتيرن، سنه ديير گت"

آن کسی که تو را آورد به تو می گويد برو!!

نكته‌هايي درباره‌ي پيشه‌وري و فرقه ی دست‌نشانده‌ اش در آذربايجان

(دكتر نصرت‌الله جهانشاه‌لو: « ما و بيگانگان»

بعد از عبور ارتش از قافلان‌ كوه و حركت به سوي تبريز، سرهنگ قلي‌اف افسر سازمان امنيت شوروي، كه پس از آتاكيشي‌يف، سركنسول شوروي در تبريز، همه كاره و ناظر بر كارهاي فرقه بود، به دستور باكو مصلحت ديد محمد بي‌ريا را كه با دار و دسته‌ي دكتر جاويد و شبستري، هواخواه حل مسالمت آميز و دريافت امتياز نفت براي روس‌ها بود، صدر فرقه‌ي دموكرات بگذارد و آقايان پيشه‌وري، پادگان و مرا به اين عنوان كه مخالف حسن نيت قوام السلطنه هستيم به باكو تبعيد كند … ما همراه با پيشه‌‌وري با قرار قبلي به سركنسول‌گري شوروي نزد آقاي سرهنگ قلي‌اف رفتيم … آقاي پيشه‌وري كه از روش ناجوانمردانه‌ي روس‌ها سخت برآشفته بود، از آغاز به سرهنگ قلي‌اف پرخاش كرد و گفت شما ما را آورديد ميدان و اكنون كه سودتان اقتضا نمي‌كند، ناجوانمردانه رها كرديد. از ما گذشته است اما مردمي را كه به گفته‌هاي ما سازمان‌يافتند و فداكاري كردند، همه را زير تيغ داديد، به من بگوييد پاسخ‌گوي اين همه نابساماني كيست؟ آقاي سرهنگ قلي‌اف كه از جسارت آقاي پيشه‌وري برآشفته بود و زبان‌اش تپق مي‌زد، يك جمله بيش نگفت: "سني گتيرن، سنه ديير گت" [= آن كسي كه تو را آورده به تو مي‌گويد برو!] و جمله‌ي ديگري هم به آن افزود كه ساعت 8 شب امروز رفيق كوزل‌اف بيرون شهر در سر راه تبريز - جلفا منتظر شماست و از جا برخاست و دم در ايستاد».

اسلام‌پناهي پيشه‌وري و حزب دموكرات آذربايجان:
پيشه‌وري پس از انجام [يافتن] انتخابات « مجلس ملي »، در اطلاعيه‌اي، « دوران جديدي از تاريخ فرقه‌ي دموكرات آذربايجان » را با اين عبارت اعلام كرد: « اذا جاء نصرالله والفتح و رأيت الناس يدخلون في دين الله افواجا. آذربايجان دوره‌ي تاريخي نويني را آغاز كرده است … » [روزنامه‌ي آذربايجان، شماره‌ي 69، 12 آذر 1324] (ص 126)
اقدام ديگري كه دموكرات‌ها به خاطر كسب حمايت عناصر مذهبي انجام دادند، رفع ممنوعيت از اعمال معين مذهبي بود كه از اوائل دوره‌ي به سلطنت رسيدن رضاشاه ممنوع شده بود. اين اعمال از جمله شامل سنن مذهبي مرسوم مثل سينه‌زني، زنجيرزني، قمه‌زني و تعزيه به ويژه در اوج عزاداري‌هاي ماه محرم بود. به علاوه، حق زنان به پوشيدن چادر كه رضاشاه آن را در دهه‌ي 1930 (دي 1314) غيرقانوني ساخته بود، دوباره اعاده شد. وابسته‌ي مطبوعاتي امريكا در اين هنگام از تبريز ديدار كرده است، در يكي از گزارش‌هاي خود يادآور شده است: « بي‌فايده نيست گفته شود كه دموكرات‌ها، اعاده‌ي رسوم و مراسم مذهبي را به صورت آزاد تشويق مي‌كنند و در حال حاضر، آنان خود در مراسم عزاداري محرم شركت مي‌نمايند … موضع دموكرات‌ها در تساهل مذهبي، به وضوح براي خرسند ساختن مراجع مذهبي بود كه هرگز ناخشنودي خود را از دموكرات‌ها پوشيده نساخته بودند. دموكرات‌ها با در اختيار گرفتن تني چند از ملايان و با جلوگيري نكردن از مراسم سنتي مذهبي، كوشيدند تا راه سازشي با روحانيان بگشايند» (ص 162) (همه به نقل از: تورج اتابكي، « آذربايجان در ايران معاصر »، ترجمه‌ي محمدكريم اشراق، تهران، 1376)

* به نوشته‌ي دكتر جهانشاه‌لو )معاون پيشه‌وري )، كه خود از نزديك شاهد ماجرا بوده است توجه بفرماييد:
« بعد از عبور ارتش از قافلان‌ كوه و حركت به سوي تبريز، سرهنگ قلي‌اف افسر سازمان امنيت شوروي، كه پس از آتاكيشي‌يف، سركنسول شوروي در تبريز، همه كاره و ناظر بر كارهاي فرقه بود، به دستور باكو مصلحت ديد محمد بي‌ريا را كه با دار و دسته‌ي دكتر جاويد و شبستري، هواخواه حل مسالمت آميز و دريافت امتياز نفت براي روس‌ها بود، صدر فرقه‌ي دموكرات بگذارد و آقايان پيشه‌وري، پادگان و مرا به اين عنوان كه مخالف حسن نيت قوام السلطنه هستيم به باكو تبعيد كند … ما همراه با پيشه‌‌وري با قرار قبلي به سركنسول‌گري شوروي نزد آقاي سرهنگ قلي‌اف رفتيم … آقاي پيشه‌وري كه از روش ناجوانمردانه‌ي روس‌ها سخت برآشفته بود، از آغاز به سرهنگ قلي‌اف پرخاش كرد و گفت شما ما را آورديد ميدان و اكنون كه سودتان اقتضا نمي‌كند، ناجوانمردانه رها كرديد. از ما گذشته است اما مردمي را كه به گفته‌هاي ما سازمان‌يافتند و فداكاري كردند، همه را زير تيغ داديد، به من بگوييد پاسخ‌گوي اين همه نابساماني كيست؟ آقاي سرهنگ قلي‌اف كه از جسارت آقاي پيشه‌وري برآشفته بود و زبان‌اش تپق مي‌زد، يك جمله بيش نگفت: "سني گتيرن، سنه ديير گت" [= آن كسي كه تو را آورده به تو مي‌گويد برو!] و جمله‌ي ديگري هم به آن افزود كه ساعت 8 شب امروز رفيق كوزل‌اف بيرون شهر در سر راه تبريز - جلفا منتظر شماست و از جا برخاست و دم در ايستاد». (دكتر نصرت‌الله جهانشاه‌لو: « ما و بيگانگان»، برلين، 1982م.، ص 385؛ به نقل از: مرتضا زربخت « نقدي بر درد زمانه »، مجله‌ي بخارا، شماره‌ي 2، مهر و آبان 1377، تهران، ص 1-200)